Pesma nad pesmama jedna je od najlepših i najneobičnijih knjiga Svetog Pisma Starog zaveta. Pripisuje se caru Solomonu, a na prvi pogled opisuje ljubav između mladoženje i neveste. Ipak, Crkva je od najranijih vremena u njoj videla mnogo više: pesmu o ljubavi Boga prema Njegovom narodu, Hrista prema Crkvi i Boga prema svakoj ljudskoj duši.
Ceo tekst možete čitati u našoj onlajn Bibliji: Pesma nad pesmama, glava 1.
Šta znači naziv „Pesma nad pesmama“?
Na jevrejskom jeziku knjiga se zove Šir ha-Širim. Ovakav izraz u jevrejskom jeziku označava najviši stepen nečega, kao što se kaže „Svetinja nad svetinjama“ ili „Car nad carevima“. Dakle, Pesma nad pesmama znači najuzvišenija, najlepša od svih pesama. U nekim prevodima knjiga se naziva i Pesma Solomonova.
Ko je napisao Pesmu nad pesmama?
Prvi stih knjige pripisuje je caru Solomonu, sinu Davidovom, koji je po Svetom Pismu bio poznat po mudrosti i spevao mnoštvo pesama. Zajedno sa Pričama Solomonovim i Propovednikom, Pesma nad pesmama ubraja se u Solomonove knjige mudrosti. Sveti Oci su o ove tri knjige govorili kao o stepenicama duhovnog uzrastanja: Priče uče čoveka ispravnom životu, Propovednik uči da je sve zemaljsko prolazno, a Pesma nad pesmama uvodi dušu u ljubav prema Bogu.
O čemu govori Pesma nad pesmama?
Knjiga ima osam glava i napisana je kao niz pesama, odnosno dijaloga između neveste, mladoženje i hora „kćeri jerusalimskih“. Nevesta čezne za svojim voljenim, traži ga, gubi i ponovo nalazi. Pesma je puna slika iz prirode – vinograda, cveća, gazela, izvora i vrtova. Jedan od najpoznatijih stihova nalazi se pred kraj knjige: ljubav je jaka kao smrt, i mnoge vode ne mogu ugasiti ljubavi.
Sadržaj knjige može se okvirno podeliti na nekoliko celina: susret i međusobno divljenje mladoženje i neveste (glave 1–2), noćno traženje voljenog i svadbena povorka (glava 3), pohvala nevestine lepote (glava 4), ponovno traženje izgubljenog voljenog (glave 5–6) i konačno sjedinjenje u ljubavi koja je jača od smrti (glave 7–8).
U knjizi se ime Božije neposredno ne pominje, ali ju je i jevrejsko predanje i Crkva od početka primala kao svetu i bogonadahnutu knjigu. Jevreji su je čitali na praznik Pashe, tumačeći je kao pesmu o ljubavi Boga prema Izrailju.
Kako Pravoslavna Crkva tumači Pesmu nad pesmama?
Sveti Oci tumačili su Pesmu nad pesmama duhovno, odnosno alegorijski. U mladoženji su videli Hrista, a u nevesti Crkvu, ali i svaku pojedinačnu dušu koja traži Boga. Ovakvo tumačenje ima osnov i u samom Svetom Pismu, gde apostol Pavle odnos Hrista i Crkve opisuje kao odnos muža i žene, a sam Gospod sebe naziva Ženikom.
Najpoznatije pravoslavno tumačenje ove knjige ostavio je Sveti Grigorije Niski u svojim besedama na Pesmu nad pesmama. On opisuje put duše koja se očišćuje od strasti i neprestano uzlazi ka Bogu, nikada ne prestajući da Ga traži, jer je Bog beskonačan, pa je i ljubav prema Njemu beskrajno napredovanje. Pesmu nad pesmama tumačio je i Sveti Ipolit Rimski, a mnogi drugi Oci navodili su njene stihove govoreći o Crkvi, Tajnama i molitvi.
Pesma nad pesmama i Presveta Bogorodica
U pravoslavnom bogosluženju neke slike iz Pesme nad pesmama primenjuju se na Presvetu Bogorodicu. Izrazi „vrt zatvoreni“ i „izvor zapečaćeni“ u crkvenim pesmama postali su slika Njenog večnog devstva, a nevesta „bez mane“ slika Njene čistote. Tako ova knjiga, koja peva o ljubavi, u Crkvi postaje i pesma o Onoj koja je rodila ovaploćenog Boga.
Kako čitati Pesmu nad pesmama danas?
Sveti Oci su savetovali da se ova knjiga čita sa duhovnom pažnjom i čistim srcem. Ona nas uči da odnos sa Bogom nije hladno ispunjavanje propisa, nego živa ljubav, čežnja i traženje. Istovremeno, ona pokazuje i dostojanstvo ljubavi između muža i žene, koju je Bog blagoslovio od stvaranja sveta.
Pesma nad pesmama je kratka i može se pročitati u jednom dahu, ali joj se vredi vraćati iznova, jer se njena dubina otkriva postepeno, kako raste i naša ljubav prema Bogu.