Stari zavet
A neki Eleazar, muž znamenit, od sveštenika iz unutrašnjosti zemlje, već dostigao u starački uzrast i ukrašen svakom vrlinom u životu, zaustavivši starije oko sebe da prizivaju Svetoga Boga, pomoli se ovako:
ΕΛΕΑΖΑΡΟΣ δέ τις ἀνὴρ ἐπίσημος τῶν ἀπὸ τῆς χώρας ἱερέων, ἐν πρεσβείῳ τὴν ἡλικίαν ἤδη λελογχὼς καὶ πάσῃ τῇ κατὰ τὸν βίον ἀρετῇ κεκοσμημένος, τοὺς περὶ αὐτὸν καταστείλας πρεσβυτέρους ἐπικαλεῖσθαι τὸν ἅγιον Θεὸν προσηύξατο τάδε·
"Care Velikomoćni (Μεγαλοκράτωρ Velikodržni), Svevišnji, Svedržitelju Bože, Koji svu tvar upravljaš milosrđem,
βασιλεῦ μεγαλοκράτωρ, ὕψιστε, παντοκράτωρ Θεὲ τὴν πᾶσαν διακυβερνῶν ἐν οἰκτιρμοῖς κτίσιν,
Pogledaj na seme Avramovo, na decu osvećenoga Jakova, na narod osvećenoga udela Tvoga, tuđinca u tuđoj zemlji, nepravedno pogubljavanog, Oče!
ἔπιδε ἐπὶ Ἁβραὰμ σπέρμα, ἐπὶ ἡγιασμένου τέκνα Ἰακώβ, μερίδος ἡγιασμένης σου λαὸν ἐν ξένῃ γῇ ξένον ἀδίκως ἀπολλύμενον, πάτερ.
Ti si faraona, ranijeg gospodara ovoga Egipta, koji imađaše mnoga borna kola, koji se pogordio bezakonom drskošću i velikorečivim jezikom, pogubio sa gordom vojskom potopivši ga u more, projavivši svetlost milosti rodu Izrailjevom.
σὺ Φαραὼ πληθύνοντα ἅρμασι, τὸν πρὶν Αἰγύπτου ταύτης δυνάστην, ἐπαρθέντα ἀνόμῳ θράσει καὶ γλώσσῃ μεγαλορρήμονι, σὺν τῇ ὑπερηφάνῳ στρατιᾷ ποντοβρόχους ἀπώλεσας, φέγγος ἐπιφάνας ἐλέους Ἰσραὴλ γένει.
Ti si pogorđenoga bezbrojnom vojskom Senaherima, tiranskog cara Asirskog, koji je kopljem bio već podčinio svu zemlju i pogordio se protiv Svetoga Grada Tvoga, govoreći nadmenošću i drskošću teške (hule), Ti si ga, Vladiko, skršio, javno pokazavši mnogim neznabošcima Tvoju moć
σὺ τὸν ἀναριθμήτοις δυνάμεσι γαυρωθέντα Σενναχηρείμ, βαρὺν Ἀσσυρίων βασιλέα, δόρατι τὴν πᾶσαν ὑποχείριον ἤδη λαβόντα γῆν καὶ μετεωρισθέντα ἐπὶ τὴν ἁγίαν σου πόλιν, βαρέα λαλοῦντα κόμπῳ καὶ θράσει σύ, Δέσποτα, ἔθραυσας, ἔκδηλον δεικνὺς ἔθνεσι πολλοῖς τὸ σὸν κράτος.
Ti si tri prijatelja (mladića) u Vavilonu, koji su dobrovoljno ognju predali svoj život (την ψυχήν) da ne bi služili ispraznim (idolima), orosivši užarenu peć izbavio nepovređene čak i do kose, poslavši plamen na sve protivnike.
σὺ τοὺς κατὰ τὴν Βαβυλωνίαν τρεῖς ἑταίρους, πυρὶ τὴν ψυχὴν αὐθαιρέτως δεδωκότας εἰς τὸ μὴ λατρεῦσαι τοῖς κενοῖς, διάπυρον δροσίσας κάμινον ἐρρύσω μέχρι τριχὸς ἀπημάντους, φλόγα πᾶσιν ἐπιπέμψας τοῖς ὑπεναντίοις.
Ti si Danila, oklevetanoga zavišću i bačenoga u rov lavovima za hranu zverovima, izveo na svetlost nepovređenoga.
σὺ τὸν διαβολαῖς φθόνου λέουσι κατὰ γῆς ριφέντα θηρσὶ βορὰν Δανιὴλ εἰς φῶς ἀνήγαγες ἀσινῆ,
I Jonu, u utrobi dubinomorskoga kita nemilosrdno topljenoga, pokazao si nepovređenoga svima svojima, Oče!
τόν τε βυθοτρεφοῦς ἐν γαστρὶ κήτους Ἰωνᾶν τηκόμενον ἀφειδῶς ἀπήμαντον πᾶσιν οἰκείοις ἀνέδειξας, πάτερ.
I sada, Ti koji mrziš gordost, Mnogomilostivi, Zaštitniče svega (των όλων σκεπαστά), brzo se pojavi (έπιφάνητι) ovima od roda Izrailjeva, vređanima od mrskih i bezakonih neznabožaca.
καὶ νῦν μίσυβρι, πολυέλεε, τῶν ὅλων σκεπαστά, τὸ τάχος ἐπιφάνηθι τοῖς ἀπὸ Ἰσραὴλ γένους, ὑπὸ δὲ ἐβδελυγμένων ἀνόμων ἐθνῶν ὑβριζομένοις.
I, ako je u odseljenju (τη ν αποικία ν - u raseljenju van otadžbine) bezboštvima bio obuzet život naš, onda, izbavivši nas iz ruke neprijatelja, kako izvoliš, Vladiko, pogubi nas Ti smrću;
εἰ δὲ ἀσεβείαις κατὰ τὴν ἀποικίαν ὁ βίος ἡμῶν ἐνέσχηται, ρυσάμενος ἡμᾶς ἀπὸ ἐχθρῶν χειρός, ὡς προαιρῇ, Δέσποτα, ἀπόλεσον ἡμᾶς μόρῳ.
Da se ne bi sujetnomudri (ljudi) pohvalili sujetnim (idolima) za propast ljubljenih (των ήγαπομένων) Tvojih, govoreći: Ni Bog njihov ne izbavi ih!
μὴ τοῖς ματαίοις οἱ ματαιόφρονες εὐλογησάτωσαν ἐπὶ τῇ τῶν ἠγαπημένων σου ἀπωλείᾳ λέγοντες· οὐδὲ ὁ Θεὸς αὐτῶν ἐρρύσατο αὐτούς.
A Ti, Večni, Koji imaš svaku snagu i svecelu vlast (δνναστείαν άπασαν) pogledaj sada: Pomiluj nas, bezumnom uvredom bezakonika lišavane života na način zločinaca!
σὺ δὲ ὁ πᾶσαν ἀλκὴν καὶ δυναστείαν ἔχων ἅπασαν, αἰώνιε, νῦν ἔπιδε· ἐλέησον ἡμᾶς τοὺς καθ᾿ ὕβριν ἀνόμων ἀλόγιστον ἐκ τοῦ ζῆν μεθιστανομένους ἐν ἐπιβούλων τρόπῳ.
Neka se danas ustraše neznabošci Tvoje nepobedive sile, Prečasni (Έντιμε) Koji imaš silu za spasenje roda Jakovljeva!
πτηξάτω δὲ ἔθνη σὴν δύναμιν ἀνίκητον σήμερον, ἔντιμε, δύναμιν ἔχων ἐπί σωτηρίᾳ Ἰακὼβ γένους.
Moli Te usrdno svo mnoštvo male dece i roditele njihovih sa suzama.
ἱκετεύει σε τὸ πᾶν πλῆθος τῶν νηπίων καὶ οἱ τούτων γονεῖς μετὰ δακρύων.
Neka se pokaže svima neznabošcima da si sa nama, Gospode, i da nisi odvratio lice Tvoje od nas, nego, kao što si rekao, da: "kad su u zemlji neprijatelja njihovih, nisam ih prezreo", tako i učini, Gospode!"
δειχθήτω πᾶσιν ἔθνεσιν, ὅτι μεθ᾿ ἡμῶν εἶ, Κύριε, καὶ οὐκ ἀπέστρεψας τὸ πρόσωπόν σου ἀφ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ καθὼς εἶπας ὅτι οὐδ᾿ ἐν τῇ γῇ τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν ὄντων ὑπερεῖδες αὐτούς, οὕτως ἐπιτέλεσον, Κύριε.
I kad Eleazar već završavaše molitvu, car sa zverima i svom gordošću vojne sile stiže do Hipodroma.
Τοῦ δὲ Ἐλεαζάρου λήγοντος ἄρτι τῆς προσευχῆς, ὁ βασιλεὺς σὺν τοῖς θηρίοις καὶ παντὶ τῷ τῆς δυνάμεως φρυάγματι κατὰ τὸν ἱππόδρομον παρῆγε.
I videći to Judejci povikaše veoma jako prema Nebu, tako da i okolne doline zajedno odjeknuše, te izazvaše neizdrživ strah u čitavoj vojsci.
καὶ θεωρήσαντες οἱ Ἰουδαῖοι μέγα εἰς οὐρανὸν ἀνέκραξαν, ὥστε καὶ τοὺς παρακειμένους αὐλῶνας συνηχήσαντας ἀκατάσχετον οἰμωγὴν ποιῆσαι παντὶ τῷ στρατοπέδῳ.
Tada Velikoslavni Svedržitelj i Istiniti Bog javivši (έπιφάνας) Svoje Sveto Lice, otvori nebeske dveri, iz kojih dva slavna, strašnog izgleda Anđela siđoše, vidljivi svima, osim Judejcima;
τότε ὀ μεγαλόδοξος παντοκράτωρ καὶ ἀληθινὸς Θεός, ἐπιφάνας τὸ ἅγιον αὐτοῦ πρόσωπον, ἠνέῳξε τὰς οὐρανίους πύλας, ἐξ ὧν δεδοξασμένοι δύο φοβεροειδεῖς ἄγγελοι κατέβησαν φανεροὶ πᾶσι, πλὴν τοῖς Ἰουδαίοις,
I stadoše nasuprot vojnoj sili neprijatelja, i ispuniše je metežom i strahom, i svezaše je nepokretnim svezama.
καὶ ἀντέστησαν καὶ τὴν δύναμιν τῶν ὑπεναντίων ἐπλήρωσαν ταραχῆς καὶ δειλίας καὶ ἀκινήτοις ἔδησαν πέδαις.
I samo carevo telo bi zahvaćeno užasnutošću, i zaborav obuze njegovu mnogognevljivu drskost.
καὶ ὑπόφρικον καὶ τὸ τοῦ βασιλέως σῶμα ἐγενήθη καὶ λήθη τὸ θράσος αὐτοῦ τὸ βαρύθυμον ἔλαβε.
I zveri se povratiše nazad na naoružane vojne snare ko je su ih pratile, i gaziše ih i satiraše.
καὶ ἀπέστρεψαν τὰ θηρία ἐπὶ τὰς συνεπομένας ἐνόπλους δυνάμεις καὶ κατεπάτουν αὐτὰς καὶ ὠλόθρευον.
I izmeni se carev gnjev na sažaljenje i suze, zbog onoga što je sam ranije namislio.
καὶ μετεστράφη τοῦ βασιλέως ἡ ὀργὴ εἰς οἶκτον καὶ δάκρυα ὑπὲρ τῶν ἔμπροσθεν αὐτῷ μεμηχανευμένων.
Jer čuvši krik, i videći sve (Judejce), pale ničice za pogubljenje, zaplaka (car) i sa gnjevom zapreti prijateljima, govoreći:
ἀκούσας γὰρ τῆς κραυγῆς καὶ συνιδῶν πρηνεῖς ἅπαντας εἰς τὴν ἀπώλειαν, δακρύσας μετὰ ὀργῆς τοῖς φίλοις διηπειλεῖτο λέγων·
"Zloupotrebljavate carstvo, i tirane prevaziđoste svirepošću, i mene samoga, dobrotvora vašeg, pokušavate već da lišite vlasti i duha (života), tajno smišljajući ono što je štetno carstvu.
παραβασιλεύετε καὶ τυράννους ὑπερβεβήκατε ὠμότητι καὶ ἐμὲ αὐτὸν τὸν ὑμῶν εὐεργέτην ἐπιχειρεῖτε τῆς ἀρχῆς ἤδη καὶ τοῦ πνεύματος μεθιστᾶν, λάθρα μηχανώμενοι τὰ μὴ συμὑφεροντα τῇ βασιλείᾳ.
Ko je taj ko ove, što verno držaše naša utvrđenja u zemlji, odvede od kuće svakoga i bezrazložno okupi ovde?
τίς τοὺς κρατήσαντας ἡμῶν ἐν πίστει τὰ τῆς χώρας ὀχυρώματα, τῆς οἰκίας ἀποστήσας ἕκαστον ἀλόγως ἤθροισεν ἐνθάδε;
Ko je ove, koji od početka naklonošću prema nama po svemu prevazilaze sve narode, i koji više puta gore od (svih) ljudi doživete nevolje, podvrgnuo ovako bezakonim mukama?
τίς τοὺς ἐξ ἀρχῆς εὐνοίᾳ πρὸς ἡμᾶς κατὰ πάντα διαφέροντας πάντων ἐθνῶν καὶ τοὺς χειρίστους πλεονάκις ἀνθρώπων ἐπιδεδεγμένους κινδύνους, οὕτως ἀθέσμοις περιέβαλεν αἰκίαις;
Razrešite, raskinite nepravedne okove! Pošaljite ih s mirom svojim kućama! Opozovite sve što ranije učiniste (protiv njih)!
λύσατε, ἐκλύσατε ἄδικα δεσμά· εἰς τὰ ἴδια μετ᾿ εἰρήνης ἐξαποστείλατε, τὰ προπεπραγμένα παραιτησάμενοι.
Oslobodite sinove Svedržitelja Nebeskog, Boga Živoga, Koji od naših predaka do sada sa slavom daje neometanu postojanost našim (državnim) stvarima."
ἀπολύσατε τοὺς υἱοὺς τοῦ παντοκράτορος ἐπουρανίου Θεοῦ ζῶντος, ὃς ἀφ᾿ ἡμετέρων μέχρι τοῦ νῦν προγόνων ἀπαραπόδιστον μετὰ δόξης εὐστάθειαν παρέχει τοῖς ἡμετέροις πράγμασιν.
Car, dakle, ovo izgovori, a oni (Judejci), u kratkom vremenu oslobođeni, blagosiljahu Svetoga Spasitelja, Boga svoga, toga časa smrt izbegnuvši.
ὁ μὲν οὖν ταῦτα ἔλεξεν· οἱ δὲ ἐν ἀμερεῖ χρόνῳ λυθέντες τὸν ἅγιον σωτῆρα Θεὸν αὐτῶν εὐλόγουν, ἄρτι τὸν θάνατον ἐκπεφευγότες.
Zatim car, vrativši se u grad, pozva načalnika nad prihodima i naredi da vina i ostalog potrebnog za gozbu daje Judejcima u toku sedam dana, presudivši da u onom mestu u kojem izgledaše da će doživeti pogibiju, da na tom istom mestu u svakom veselju proslave spasenje.
Εἶτα ὁ βασιλεὺς εἰς τὴν πόλιν ἀπαλλαγείς, τὸν ἐπὶ τῶν προσόδων προσκαλεσάμενος, ἐκέλευσεν οἴνους τε καὶ τὰ λοιπὰ πρὸς εὐωχίαν ἐπιτήδεια τοῖς Ἰουδαίοις χορηγεῖν ἐπὶ ἡμέρας ἑπτά, κρίνας αὐτοὺς ἐν ᾧ τόπῳ ἔδοξαν τὸν ὄλεθρον ἀναλαμβάνειν, ἐν τούτῳ ἐν εὐφροσύνῃ πάσῃ σωτήρια ἄγειν.
Tada oni, ranije porugani i blizu pakla, bolje reći već u njega ušli, umesto gorke i plačevne smrti, učiniše gozbu spasiteljnu; pa mesto spremljeno za njihovo zatiranje i grob, puni radosti razdeliše na sedališta.
τότε οἱ πρὶν ἐπονείδιστοι καὶ πλησίον τοῦ ᾅδου, μᾶλλον δ᾿ ἐπ᾿ αὐτῷ βεβηκότες, ἀντὶ πικροῦ καὶ δυσαιάκτου μόρου, κώθωνα σωτήριον συστησάμενοι, τὸν εἰς πτῶσιν αὐτοῖς καὶ τάφον ἡτοιμασμένον τόπον κλισίαις κατεμέρισαν πλήρεις χαρμονῆς.
I okončavši sveplačnu pesmu ridanja, započeše pesmu otačku, hvaleći Spasitelja i Čudotvorca (τεροίτοποιόν) Boga. Odbacivši svaku kuknjavu i jadikovku, sastaviše horove (kola) - znak mirne radosti.
καταλήξαντες δὲ θρήνου πανόδυρτον μέλος ἀνέλαβον ᾠδὴν πάτριον, τὸν σωτῆρα καὶ τερατοποιὸν αἰνοῦντες Θεόν· οἰμωγήν τε πᾶσαν καὶ κωκυτὸν ἀπωσάμενοι χοροὺς συνίσταντο εὐφροσύνης εἰρηνικῆς σημεῖον.
A tako isto i car, sabravši tim povodom veliku gozbu, stalno se Nebu velelepno zahvaljivaše za čudesno spasenje koje mu se dogodilo.
ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς περὶ τούτων συμπόσιον βαρὺ συναγαγών, ἀδιαλείπτως εἰς οὐρανὸν ἀνθωμολογεῖτο μεγαλοπρεπῶς ἐπὶ τῇ παραδόξῳ γενηθείσῃ αὐτῷ σωτηρίᾳ.
Oni pak koji su njih (Judejce) ranije smatrali određenima za pogibao i hranu za ptice grabljivice, i s radošću ih (za to) popisivali, (sada) zastenjaše, navukavši na sebe sramotu i stidno ugasiše goruću drskost.
οἵ τε πρὶν εἰς ὄλεθρον καὶ οἰωνοβρώτους αὐτοὺς ἔσεσθαι τιθέμενοι, μετὰ χαρᾶς ἀπογραψάμενοι κατεστέναξαν, αἰσχύνην ἐφ᾿ ἑαυτοῖς περιβαλλόμενοι καὶ τὴν πυρίπνουν τόλμαν ἀκλεῶς ἐσβεσμένοι.
Α Judejci, kao što napred rekosmo, sastavivši već pomenuti hor (kolo) slavljahu sa gozbom u radosnim hvalama (Bogu) i u psalmima.
οἵ τε Ἰουδαῖοι, καθὼς προειρήκαμεν, συστησάμενοι τὸν προειρημένον χορόν, μετ᾿ εὐωχίας ἐν ἐξομολογήσεσιν ἱλαραῖς καὶ ψαλμοῖς διῆγον,
I odrediše zajednički o tome zakon (θεσμόν odluku) za svaku njihovu zajednicu (παροικίαν parokiju) kroz naraštaje: urediše da praznuju ove rečene dane kao radosne (praznične), ne radi pića i prejedanja, nego zbog spasenja koje im je došlo od Boga.
καὶ κοινὸν ὁρισάμενοι περὶ τούτων θεσμὸν ἐπὶ πᾶσαν τὴν παροικίαν αὐτῶν εἰς γενεάς, τὰς προειρημένας ἡμέρας ἄγειν ἔστησαν εὐφροσύνους, οὐ πότου χάριν καὶ λιχνείας, σωτηρίας δὲ τῆς διὰ Θεὸν γενομένης αὐτοῖς.
A dođoše i caru moleći da ih otpusti svojim kućama.
ἐνέτυχον δὲ τῷ βασιλεῖ τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν εἰς τὰ ἴδια αἰτούμενοι.
A popisivahu ih od dvadeset petog (dana) meseca Pahona (april/maj) do četvrtoga (dana) meseca Epifa (jun/jul), tokom četrdeset dana. A činiše njihovu pogibao od petog do sedmog (dana) meseca Epifa, tokom tri dana,
ἀπογράφονται δὲ αὐτοὺς ἀπὸ πέμπτης καὶ εἰκάδος τοῦ Παχὼν ἕως τῆς τετάρτης τοῦ Ἐπιφί, ἐπὶ ἡμέρας τεσσαράκοντα, συνίστανται δὲ αὐτῶν τὴν ἀπώλειαν ἀπὸ πέμπτης τοῦ Ἐπιφὶ ἕως ἑβδόμης, ἡμέραις τρισίν,
U kojima i velikoslovno projavi milost Svoju Gospodar sviju, izbavivši ih sve, zajedno nepovređene.
ἐν αἷς καὶ μεγαλοδόξως ἐπιφάνας τὸ ἔλεος αὐτοῦ ὁ τῶν ὅλων δυνάστης ἀπταίστους αὐτοὺς ἐρρύσατο ὁμοθυμαδόν.
I gošćahu se, snabdeveni od cara svim potrebnim, do dana četrnaestoga (meseca Epifa), u koji dan i molbu učiniše za svoje otpuštanje.
εὐωχοῦντο δὲ πάνθ᾿ ὑπὸ τοῦ βασιλέως χορηγούμενοι μέχρι τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης, ἐν ᾗ καὶ τὴν ἐντυχίαν ἐποιήσαντο περὶ τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν.
I car, odobrivši im, napisa im nižepotpisanu poslanicu (upućenu) vojnim zapovednicima po gradovima, koja velikodušno imađaše preporuku (za njih).
συναινέσας τε αὐτοῖς ὁ βασιλεὺς ἔγραψεν αὐτοῖς τὴν ὑπογεγραμμένην ἐπιστολὴν πρὸς τοὺς κατὰ πόλιν στρατηγοὺς μεγαλοψύχως τὴν ἐκτενίαν ἔχουσαν.