Stari zavet
Zato su čak i dečaci, filosofirajući pobožnim razumom, nadvladali i najstrašnija mučenja.
Διὰ τοῦτό γέ τοι καὶ μειρακίσκοι τῷ τῆς εὐσεβείας λογισμῷ φιλοσοφοῦντες χαλεπωτέρων βασανιστηρίων ἐπεκράτησαν.
Jer, pošto pri prvom pokušaju javno bi pobeđen tiranii ne mogući prinuditi starca da jede oskrnavljeno, tada veoma ostrašćeno zapovedi da dovedu druge od ulovljenih Judeja, pa ako budu jeli oskrnavljeno, otpustiti ih pošto pojedu, a ako se suprotstave, brutalnije ih mučiti.
ἐπειδὴ γὰρ κατά τὴν πρώτην πεῖραν ἐνικήθη περιφανῶς ὁ τύραννος μὴ δυνηθεὶς ἀναγκάσαι γέροντα μιαροφαγῆσαι, τότε δὴ σφόδρα περιπαθῶς ἐκέλευσεν ἄλλους ἐκ τῆς ἡλικίας τῶν Ἑβραίων ἀγαγεῖν, καὶ εἰ μὲν μιαροφαγήσαιεν, ἀπολύειν φαγόντας, εἰ δὲ ἀντιλέγοιεν, πικρότερον βασανίζειν.
Kada to tiranin naredi, pojaviše se vođeni sa starom majkom sedam braće, lepi i čedni i junačni i u svemu umilni.
ταῦτα διαταξαμένου τοῦ τυράννου, παρῆσαν ἀγόμενοι μετὰ γηραιᾶς μητρὸς ἑπτὰ ἀδελφοί, καλοί τε καὶ αἰδήμονες καὶ γενναῖοι καὶ ἐν παντὶ χαρίεντες.
Koje kad tiranii vide, kako kao u horu okružuju majku u sredini, trže se zbog njih, i zadivivši se lepoti i plemenitosti, nasmeši im se, pa prizvavši ih bliže, reče:
οὓς ἰδὼν ὁ τύραννος καθάπερ ἐν χορῷ περιέχοντας μέσην τὴν μητέρα, ἥσθη ἐπ' αὐτοῖς καὶ τῆς εὐπρεπείας ἐκπλαγεὶς καὶ τῆς εὐγενείας, προσεμειδίασεν αὐτοῖς καὶ πλησίον καλέσας ἔφη.
"O mladići, ja vam se s naklonošću svakome posebno divim, ceneći lepotu i brojnost tolike braće; i ne samo da vam savetujem da ne manitate istom manijom kojom i prethodno mučeni starac, nego još i molim da mi priđete i uživate moje prijateljstvo.
ὦ νεανίαι, φιλοφρόνως ἐγὼ καθ' ἑνὸς ἑκάστου ὑμῶν θαυμάζω, τὸ κάλλος καὶ τὸ πλῆθος τοσούτων ἀδελφῶν ὑπερτιμῶν, οὐ μόνον συμβουλεύω μὴ μανῆναι τὴν αὐτὴν τῷ προβασανισθέντι γέροντι μανίαν, ἀλλὰ καὶ παρακαλῶ συνείξαντάς μου τῇ συμβουλίᾳ τῆς ἐμῆς ἀπολαῦσαι φιλίας·
Jer mogu kako kažnjavati one koji ne slušaju moje naredbe, tako i nagrađivati one koji mi se povinuju.
δυναίμην δ' ἂν ὥσπερ κολάζειν τοὺς ἀπειθοῦντάς μου τοῖς ἐπιτάγμασιν, οὕτως καὶ εὐεργετεῖν τοὺς εὐπειθοῦντάς μοι.
Poverujte, dakle, i dobićete rukovodeće vlasti (položaje) nad mojim (državnim) stvarima, odrekavši se vašeg otačkog pravila življenja (τον πάτριο ν ... πολιτείας θεσμόν).
πεισθέντες οὖν μοι καὶ ἀρχὰς καὶ ἐπὶ τῶν ἐμῶν πραγμάτων ἡγεμονίας λήψεσθε, ἀρνησάμενοι τὸν πάτριον ὑμῶν τῆς πολιτείας θεσμόν·
I uzevši udela u Jelinskom životu (βίου) i promenuvši (svoj) način života, uživajte u vašoj mladosti.
καὶ μεταλαβόντες ἑλληνικοῦ βίου καὶ μεταδιαιτηθέντες ἐντρυφήσατε ταῖς νεότησιν ὑμῶν·
Jer, ako me zbog nepokornosti navedete na gnjev, prinudićete me da vas svakoga pojedinačno strašnim kaznama na mučenjima pogubim.
ἐπεὶ ἐὰν ὀργίλως με διάθησθε διὰ τῆς ἀπειθείας ὑμῶν, ἀναγκάσετέ με ἐπὶ δειναῖς κολάσεσιν ἕνα ἕκαστον ὑμῶν διὰ τῶν βασάνων ἀπολέσαι.
Zato, smilujte se na sebe, a ja vas, iako neprijatelj, sažaljevam zbog uzrasta i lepote.
κατελεήσατε οὖν ἑαυτούς, οὓς καὶ ὁ πολέμιος ἔγωγε καὶ τῆς ἡλικίας καὶ τῆς εὐμορφίας οἰκτείρομαι.
Zar ne zaključujete da, ako se ne povinujete, ne predstoji vam ništa drugo nego da umrete na mukama?"
οὐ διαλογιεῖσθε τοῦτο, ὅτι οὐδὲν ὑμῖν ἀπειθήσασι πλὴν τοῦ μετὰ στρεβλῶν ἀποθανεῖν ἀπόκειται;
I govoreći to, zapovedi da istaknu napred sprave za mučenje, da bi ih i strahom ubedio da jedu oskrnavljeno.
Ταῦτα δὲ λέγων ἐκέλευσεν εἰς τὸ ἔμπροσθεν προτεθεῖναι τὰ βασανιστήρια, ὅπως καὶ διὰ τοῦ φόβου πείσειεν αὐτοὺς μιαροφαγῆσαι.
A kada mačenosci izneše napred točkove i čengele za čerečenje, čekrke i zupčanike, katapulte i kazane, tiganje i mengele i gvozdena klešta i klinove i mehove za raspaljivanje ognja, uzevši reč tiranii reče:
ὡς δὲ τροχούς τε καὶ ἀρθρέμβολα, στρεβλωτήριά τε καὶ τροχαντῆρας καὶ καταπέλτας καὶ λέβητας, τήγανά τε καὶ δακτυλήθρας καὶ χεῖρας σιδηρᾶς καὶ σφῆνας καὶ τὰ ζώπυρα τοῦ πυρὸς οἱ δορυφόροι προέθεσαν, ὑπολαβὼν ὁ τύραννος ἔφη·
"Dečaci, bojte se, i Pravda (Božanska) koju poštujete biće vam milostiva ako iz nužde prestupite Zakon."
μειράκια φοβήθητε, καὶ ἣν σέβεσθε δίκην, ἵλεως ὑμῖν ἔσται δι' ἀνάγκην παρανομήσασιν.
A oni, čuvši primamljive (reči) i videći strahote (kazni), ne samo da se ne uplašiše, nego i uzvratno filosofiraše (άντεφιλοσόφησαν) tiraninu i svojom blagorazumnošću (δια της εύλογιστίας) njegovu tiraniju razoriše.
οἱ δὲ ἀκούσαντες ἐπαγωγὰ καὶ ὁρῶντες δεινά, οὐ μόνον οὐκ ἐφοβήθησαν, ἀλλὰ καὶ ἀντεφιλοσόφησαν τῷ τυράννῳ καὶ διὰ τῆς εὐλογιστίας τὴν τυραννίδα αὐτοῦ κατέλυσαν.
Ako bismo zamislili da su neki među njima bili plašljivci i nejunačni, kojim bi se poslužili rečima? Zar ne ovim?
καί τοι λογισώμεθα· εἰ δειλόψυχοί τινες ἦσαν καὶ ἄνανδροι ἐν αὐτοῖς, ποίοις ἂν ἐχρήσαντο λόγοις; οὐχὶ τούτοις;
"O, mi nesrećni i vrlo nerazumni! Kada nas car poziva i na dobročinstvo podstiče ako mu se povinujemo,
ᾦ τάλανες ἡμεῖς καὶ λίαν ἀνόητοι· βασιλέως ἡμᾶς παρακαλοῦντος καὶ ἐπὶ εὐεργεσίᾳ φωνοῦντος, μὴ πεισθείημεν αὐτῷ,
Zašto se ispraznim namerama veselimo i rizikujemo smrtonosnu neposlušnost?
εἰ βουλήμασι κενοῖς ἑαυτοὺς εὐφραίνομεν καὶ θανατηφόρον ἀπείθειαν τολμῶμεν;
Zar se, ljudi braćo, nećemo uplašiti sprava za mučenje i uzeti u obzir pretnje mukama, te napustiti ovu sujetnu i pogibeljnu nadmenost?
οὐ φοβησόμεθα, ἄνδρες ἀδελφοί, τὰ βασανιστήρια καὶ λογιούμεθα τὰς τῶν βασάνων ἀπειλὰς καὶ φευξόμεθα τὴν κενοδοξίαν ταύτην καὶ ὀλεθροφόρον ἀλαζονείαν;
Smilujmo se na svoj uzrast i sažalimo se na majčinu starost.
ἐλεήσωμεν τὰς ἑαυτῶν ἡλικίας καὶ κατοικτείρωμεν τὸ τῆς μητρὸς γῆρας
I shvatimo da, ako se ne pokorimo, umrećemo.
καὶ ἐνθυμηθῶμεν ὅτι ἀπειθοῦντες τεθνηξόμεθα.
A oprostiće nam i Božanska Pravda što smo se iz nevolje uplašili cara.
συγγνώσεται δὲ ἡμῖν καὶ ἡ θεία δίκη δι' ἀνάγκην τὸν βασιλέα φοβηθεῖσιν.
Zašto sebe izvodimo iz ovog najslađeg života i lišavamo se slatkoga sveta?
τί ἐξάγομεν ἑαυτοὺς τοῦ ἡδίστου βίου καὶ ἐπιστεροῦμεν ἑαυτοὺς τοῦ γλυκέος κόσμου;
Nemojmo prisiljavati nužnost, niti budimo sujetni nad svojim mučenjem.
μὴ βιαζώμεθα τὴν ἀνάγκην μηδὲ φιλοδοξήσωμεν ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν στρέβλῃ.
Neće nas ni sam Zakon olako (εκουσίως) osuditi na smrt, ako se uplašimo mučilišta.
οὐδὲ αὐτὸς ὁ νόμος ἀκουσίως ἡμᾶς θανατοῖ φοβηθέντας τὰ βασανιστήρια.
Otkud nam dođe takva svadljivost da nam se dopada smrtonosno podnošenje, umesto toga da poslušavši cara živimo bezbrižno?"
πόθεν ἡμῖν ἡ τοσαύτη ἐντέτηκε φιλονικία καὶ ἡ θανατηφόρος ἀρέσκει καρτερία, παρὸν μετὰ ἀταραξίας ζῆν τῷ βασιλεῖ πεισθέντας;
Ali, ništa tako ne rekoše niti pomisliše Mladići kojima predstojaše mučenje.
ἀλλὰ τούτων οὐδὲν εἶπον οἱ νεανίαι βασανίζεσθαι μέλλοντες οὐδὲ ἐνεθυμήθησαν.
Jer behu prezritelji strasti i samovladari (αυτοκράτορες) bolova,
ἦσαν γὰρ περίφρονες τῶν παθῶν καὶ αὐτοκράτορες τῶν ἀλγηδόνων,
Tako da čim tiranin presta da im savetuje da jedu oskrnavljeno, svi jednim glasom kao iz jedne duše rekoše:
ὥστε ἅμα τῷ παύσασθαι τὸν τύραννον συμβουλεύοντα αὐτοῖς τοῦ μιαροφαγῆσαι, πάντες διὰ μιᾶς φωνῆς ὁμοῦ, ὥσπερ ἀπὸ τῆς αὐτῆς ψυχῆς εἶπον πρὸς αὐτόν.