Stari zavet
Jer, kao izvrsni upravitelj, razum oca našega Eleazara, krmaneći lađom pobožnosti na pučini strasti,
Ωσπερ γὰρ ἄριστος κυβερνήτης ὁ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἐλεαζάρου λογισμὸς πηδαλιουχῶν τὴν τῆς εὐσεβείας ναῦν ἐν τῷ τῶν παθῶν πελάγει
I šiban pretnjama tiraninovim i iscrpljivan talasima mučenja,
καὶ καταικιζόμενος ταῖς τοῦ τυράννου ἀπειλαῖς καὶ καταντλούμενος ταῖς τῶν βασάνων τρικυμίαις,
Ni na koji način ne skrete vođice pobožnosti, dok ne doplovi do pristaništa besmrtne pobede.
κατ' οὐδένα τρόπον μετέτρεψε τοὺς τῆς εὐσεβείας οἴακας, ἕως οὗ ἔπλευσεν ἐπὶ τὸν τῆς ἀθανάτου νίκης λιμένα.
Nije tako grad, nekad opsedan mnogim i raznovrsnim opsadiim spravama, izdržao, kao ovaj presveti (πανάγιος). Opaljivan po sveštenoj duši šibanjima i mučenjima, pobedno je opsađivače, zbog razuma pobožnosti koji ga je štitio.
οὐχ οὕτως πόλις πολλοῖς καὶ ποικίλοις μηχανήμασιν ἀντέσχε ποτὲ πολιορκουμένη, ὡς ὁ πανάγιος Ἐλεάζαρος· τὴν ἱερὰν ψυχὴν αἰκισμοῖς τε καὶ στρέβλαις πυρπολούμενος ἐνίκησε τοὺς πολιορκοῦντας διὰ τὸν ὑπερασπίζοντα τῆς εὐσεβείας λογισμόν.
Jer, uzdigavši otac Eleazar kao stenovitu tvrđavu (grada) svoju misao (διάνοιαν razum), razbijaše besneće valove strasti.
ὥσπερ γὰρ πρόκρημνον ἄκραν τὴν ἑαυτοῦ διάνοιαν ὁ πατὴρ Ἐλεάζαρος ἐκτείνας, περιέκλασεν τοὺς ἐπιμαινομένους τῶν παθῶν κλύδωνας.
O svešteniče, dostojni sveštenstva! Nisi oskvrnio sveštene zube, niti si uprljao jedenjem poganštine stomak koji je (smestio) bogopoštovanje i očišćenje.
ὦ ἄξιε τῆς ἱερωσύνης ἱερεῦ, οὐκ ἐμίανας τοὺς ἱεροὺς ὀδόντας οὐδὲ τὴν θεοσέβειαν καὶ καθαρισμὸν νόμιμον χωρήσασαν γαστέρα ἐκοινώνησας μιαροφαγίᾳ.
O saglasniče Zakona i filosofe božanskog života!
ᾦ σύμφωνε νόμου καὶ φιλόσοφε θείου βίου.
Ovakvi treba da su oni koji stvaraju (δημιουργούντας javno uređuju) Zakon sopstvenom krvlju, i junačkim znojem stradanja do smrti ga brane.
τοιούτους δὴ δεῖ εἶναι τοὺς ἱερουργοῦντας τὸν νόμον ἰδίῳ αἵματι καὶ γενναίῳ ἱδρῶτι τοῖς μέχρι θανάτου πάθεσιν ὑπερασπίζοντας.
Ti, oče, naše (jevrejsko) blagozakonje trpljenjima na slavu potvrdivši, i svetu službu (την άγιαστίαν službu osvećenja) česnim rečima počastvovavši nisi pogazio; delima si potvrdio reči božanske filosofije tvoje.
σὺ πάτερ, τὴν εὐνομίαν ἡμῶν διὰ τῶν ὑπομονῶν εἰς δόξαν ἐκύρωσας καὶ τὴν ἁγιστείαν σεμνολογήσας οὐ κατέλυσας καὶ διὰ τῶν ἔργων ἐπιστοποίησας τοὺς τῆς θείας φιλοσοφίας λόγους,
O silniji od muka Starče, i snažniji od ognja Prezvitere, i nad strastima najveći care Eleazare!
ὦ βασάνων βιαιότερε γέρον, καὶ πυρὸς εὐτονώτερε πρεσβῦτα, καὶ παθῶν μέγιστε βασιλεῦ Ἐλεάζαρε.
Jer, kao što je otac Aron, naoružan kadionicom, prohodeći kroz narodno mnoštvo, pobedno angela palitelja,
ὥσπερ γὰρ ὁ πατὴρ Ἀαρὼν τῷ θυμιατηρίῳ καθωπλισμένος διὰ τοῦ ἐθνοπλήθους ἐπιτρέχων τὸν ἐμπυριστὴν ἐνίκησεν ἄγγελον,
Tako Aronović (ό Άαρωνίδης) Eleazar, rastapan ognjem, nije promenuo razumom.
οὕτως ὁ Ἀαρωνίδης Ἐλεάζαρος διὰ τοῦ πυρὸς ὑπερτηκόμενος οὐ μετετράπη τὸν λογισμόν.
I još, što je najdivnije, budući starac, sa već oslabljenim snagama tela i opuštenoga mesa i onemoćalih mišića, mladićski se ponašaše (άνενέασεν podmlađivaše se).
καίτοι τὸ θαυμασιώτατον, γέρων ὤν, λελυμένων μὲν ἤδη τῶν τοῦ σώματος τόνων, περικεχαλασμένων δὲ τῶν σαρκῶν, κεκμηκότων δὲ καὶ τῶν νεύρων, ἀνενέασε
Duhom kroz razum, i Isakovskim razumom, mnogoglavo mučenje je poništio.
τῷ πνεύματι διὰ τοῦ λογισμοῦ καὶ τῷ ἰσακίῳ λογισμῷ τὴν πολυκέφαλον στρέβλαν ἠκύρωσεν.
O blažene starosti i česne sedine i života zakonitog, kojega je vernim pečatom smrti završio (έτελείωσεν usavršio)
ὦ μακαρίου γήρως καὶ σεμνῆς πολιᾶς καὶ βίου νομίμου, ὃν πιστὴ θανάτου σφραγὶς ἐτελείωσεν.
Ako je, dakle, čovek starac prezirao muke do smrti radi pobožnosti, onda je očigledno da je pobožni razum vladar strasti.
εἰ δέ τοίνυν γέρων ἀνὴρ τῶν μέχρι θανάτου βασάνων περιεφρόνησε δι' εὐσέβειαν, ὁμολογουμένως ἡγεμών ἐστι τῶν παθῶν ὁ εὐσεβὴς λογισμός.
A možda će neko reći: Ne vladaju svi (ljudi) strastima, jer i nemaju svi razborit razum.
Ἴσως δ' ἂν εἴποιέν τινες· τῶν παθῶν οὐ πάντες περικρατοῦσιν, ὅτι οὐδὲ πάντες φρόνιμον ἔχουσι τὸν λογισμόν.
No oni koji svim srcem promišljaju o pobožnosti, jedino oni mogu vladati telesnim strastima,
ἀλλ' ὅσοι εὐσεβείας προνοοῦσιν ἐξ ὅλης καρδίας, οὗτοι μόνοι δύνανται κρατεῖν τῶν τῆς σαρκὸς παθῶν,
Verujući da Bogu ne umiru, kao što nisu (umrli) ni patrijarsi naši Avram i Isak i Jakov, nego žive Bogu.
πιστεύοντες, ὅτι Θεῷ οὐκ ἀποθνήσκουσιν, ὥσπερ οὐδὲ οἱ πατριάρχαι ἡμῶν Ἁβραάμ, Ἰσαάκ, Ἰακώβ, ἀλλὰ ζῶσι τῷ Θεῷ.
Ništa se, dakle, ne protivi da se neki vide kako su ovladani strastima zbog slabog razuma.
οὐδὲν οὖν ἐναντιοῦται τὸ φαίνεσθαί τινας παθοκρατεῖσθαι διὰ τὸν ἀσθενῆ λογισμόν.
Zar neko, filosofirajući po čitavom pravilu filosofije i verujući Bogu,
ἐπεὶ τίς πρὸς ὅλον τὸν τῆς φιλοσοφίας κανόνα εὐσεβῶς φιλοσοφῶν
I znajući da je blaženo podnositi radi vrline svaki bol, neće ovladati strastima radi bogopoštovanja?
καὶ πεπιστευκὼς Θεῷ καὶ εἰδὼς ὅτι τὸ διὰ τὴν ἀρετὴν πάντα πόνον ὑπομένειν μακάριόν ἐστιν, οὐκ ἂν περικρατήσειεν τῶν παθῶν διὰ τὴν θεοσέβειαν;
Jer jedino mudar i hrabar jeste gospodar strasti.
μόνος γὰρ ὁ σοφὸς καὶ σώφρων ἀνδρεῖός ἐστι τῶν παθῶν κύριος.