Stari zavet
Doznavši za to bezbožii (car) toliko se najedio, da se gnjevio ne samo na (Jevreje) Aleksandrijce, nego je većma neprijateljevao prema onima u unutrašnjosti zemlje, i zapovedio da brzo sakupe sve njih na jedno mesto i da ih najgorom smrću liše života.
Α καὶ μεταλαμβάνων ὁ δυσσεβὴς ἐπὶ τοσοῦτον ἐχόλησεν, ὥστε οὐ μόνον τοῖς κατ' Ἀλεξάνδρειαν διοργίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐν τῇ χώρᾳ βαρυτέρως ἐναντιωθῆναι καὶ προστάξαι σπεύσαντας συναγαγεῖν πάντας ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ χειρίστῳ μόρῳ τοῦ ζῆν μεταστῆσαι.
A kada se to sprovođaše, rđav se glas raširi protiv roda (Judejskog), među ljudima gotovima na zlodela, dajući im povoda za raspoloženie (na zlo), kao da su od toga (samo) zakonima (dosad) bili sprečavani.
τούτων δὲ οἰκονομουμένων φήμη δυσμενὴς ἐξηχεῖτο κατὰ τοῦ γένους ἀνθρώποις συμφρονοῦσιν εἰς κακοποίησιν, ἀφορμῆς διδομένης εἰς διάθεσιν, ὡς ἂν ἀπὸ τῶν νομίμων αὐτοὺς κωλυόντων.
Judejci pak držahu nepromenjenu prema caru naklonost i poverenje.
οἱ δὲ Ἰουδαῖοι τὴν μὲν πρὸς τοὺς βασιλεῖς εὔνοιαν καὶ πίστιν ἀδιάστροφον ἦσαν διαφυλάσσοντες,
No poštujući Boga i vladajući se (πολιτευόμενοι) po Njegovom Zakonu, izdvajahu se (od drugih) odnosno jela, zbog čega se nekima činjahu mrski.
σεβόμενοι δὲ τὸν Θεὸν καὶ τῷ τούτου νόμῳ πολιτευόμενοι χωρισμὸν ἐποίουν ἐπὶ τῷ κατὰ τὰς τροφάς, δι' ἣν αἰτίαν ἐνίοις ἀπεχθεῖς ἐφαίνοντο.
I ukrašavajući svoj odnos (prema drugima) dobrodeteljnošću pravednih dela, postaše prijatni (ευδόκιμοι cenjeni) svima ljudima.
τῇ δὲ τῶν δικαίων εὐπραξίᾳ κοσμοῦντες τὴν συναναστροφὴν ἅπασιν ἀνθρώποις εὐδόκιμοι καθειστήκεισαν.
No tu dobrodeteljnost u svemu (εν πάσιν ... εύπραξίαν), ο kojoj se pričaše, inoplemenici nimalo ne uvažavahu,
τὴν μὲν οὖν περὶ τοῦ γένους ἐν πᾶσι θρυλουμένην εὐπραξίαν οἱ ἀλλόφυλοι οὐδαμῶς διηριθμήσαντο,
Nego mnogo pričahu o njihovoj različitosti (διάστασιν izdvajanju) u klanjanju i u jelima, govoreći da ti ljudi nisu poslušni ni caru ni snagama (carevim), nego su protivni i jako se suprotstavljaju stvarima (države); i tako im nanošahu ne malu klevetu.
τὴν δὲ περὶ τῶν προσκυνήσεων καὶ τροφῶν διάστασιν ἐθρύλουν, φάσκοντες μήτε τῷ βασιλεῖ μήτε ταῖς δυνάμεσιν ὁμοσπόνδους τοὺς ἀνθρώπους γενέσθαι, δυσμενεῖς δὲ εἶναι καὶ μέγα τι τοῖς πράγμασιν ἐναντιουμένους· καὶ οὐ τῷ τυχόντι περιῆψαν ψόγῳ.
Α Jelini u gradu (Aleksandriji) ničim ne povređeni (od Judeja), videći neočekivani metež (ταραχήν) oko ovih ljudi i neometane napade (na njih), da pomognu nisu mogli, jer stanje beše tiransko, ali ih utešavahu i negodovahu, i smatrahu da će se to (stanje brzo) promeniti.
οἱ δὲ κατὰ τὴν πόλιν ¨Ελληνες οὐδὲν ἠδικημένοι, ταραχὴν ἀπροσδόκητον περὶ τοὺς ἀνθρώπους θεωροῦντες καὶ συνδρομὰς ἀπροσκόπτους γινομένας, βοηθεῖν μὲν οὐκ ἔσθενον, τυραννικὴ γὰρ ἦν ἡ διάθεσις, παρεκάλουν δὲ καὶ δυσφόρως εἶχον καὶ μεταπεσεῖσθαι ταῦτα ὑπελάμβανον·
Jer (govorahu) da neće tako biti prezren toliko veliki narod (τηλικοϋτο σύστεμά), koji nije ništa skrivio.
μὴ γὰρ οὕτως παροραθήσεσθαι τηλικοῦτο σύστεμα μηδὲν ἠγνοηκός.
Α već i neki susedi i prijatelji i saradnici u trgovini, uzimajući tajno nasamo neke od Judejaca, obećavahu da će ih pomagati i sve moguće pružati kao pomoć.
ἤδη δὲ καί τινες γείτονές τε καὶ φίλοι καὶ συμπραγματευόμενοι μυστικῶς τινας ἐπισπώμενοι, πίστεις ἐδίδουν συνασπιεῖν καὶ πᾶν ἐκτενὲς προσοίσεσθαι πρὸς ἀντίληψιν.
Onaj pak (car), nadimajući se sadašnjim blagostanjem, i ne sagledavajući moć Prevelikoga Boga, i smatrajući da će zauvek ostati pri istoj odluci (βουλή), napisa protiv njih (Jevreja) ovakvu poslanicu:
Ἐκεῖνος μὲν οὖν τῇ κατὰ τὸ παρὸν εὐημερίᾳ γεγαυρωμένος καὶ οὐ καθορῶν τὸ τοῦ μεγίστου Θεοῦ κράτος, ὑπολαμβάνων δὲ διηνεκῶς ἐν τῇ αὐτῇ διαμένειν βουλῇ, ἔγραψε κατ' αὐτῶν ἐπιστολὴν τήνδε·
"Car Ptolomej Filopator svima u Egiptu, i po mestima vojnim zapovednicima i vojnicima - da se raduju i budu zdravi!
‘Βασιλεὺς Πτολεμαῖος Φιλοπάτωρ τοῖς κατ' Αἴγυπτον καὶ κατὰ τόπον στρατηγοῖς καὶ στρατιώταις χαίρειν καὶ ἐρρῶσθαι·
A zdrav sam i ja sam i naše (državne) stvari.
ἔρρωμαι δὲ καὶ ἐγὼ αὐτὸς καὶ τὰ πράγματα ἡμῶν.
Kada beše naš vojni pohod u Aziju, kao što i vi znate, koji neometanom pomoćju bogova (i našom snagom) bi doveden po želji do (najboljeg) svršetka,
τῆς εἰς τὴν Ἀσίαν γενομένης ἡμῖν ἐπιστρατείας, ἧς ἴστε καὶ αὐτοί, τῇ τῶν θεῶν πρὸς ἡμᾶς ἀπροπτώτῳ συμμαχίᾳ καὶ τῇ ἡμετέρᾳ δὲ ρώμῃ κατὰ λόγον ἐπ' ἄριστον τέλος ἀχθείσης,
Smatrali smo da ne nasiljem koplja, nego snishodljivošću i mnogim čovekoljubljem pridobismo narode koji žive u Celesiriji i Fenikiji, i dobrovolьno im činismo dobro.
ἡγησάμεθα μὴ βίᾳ δόρατος, ἐπιεικείᾳ δὲ καὶ πολλῇ φιλανθρωπίᾳ τιθηνήσασθαι τὰ κατοικοῦντα Κοίλην Συρίαν καὶ Φοινίκην ἔθνη εὐ ποιῆσαί τε ἀσμένως.
I svetilištima po gradovima davši mnoge darove, dođosmo i u Jerusalim, i uziđosmo da odamo čast Svetilištu prokletnika (Judeja), koji nikad ne prestaju sa bezumljem.
καὶ τοῖς κατὰ πόλεσιν ἱεροῖς ἀπονείμαντες προσόδους πλείστας, προήχθημεν καὶ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα ἀναβάντες τιμῆσαι τὸ ἱερὸν τῶν ἀλιτηρίων καὶ μηδέποτε ληγόντων τῆς ἀνοίας.
A oni rečju prihvatiše naš dolazak, a na delu lažno. Kada mi zaželesmo da uđemo u Hram njihov i počastvujemo (ga) lepim i prekrasnim darovima
οἱ δὲ λόγῳ μὲν τὴν ἡμετέραν ἀποδεξάμενοι παρουσίαν, τῷ δὲ πράγματι νόθως, προθυμηθέντων ἡμῶν εἰσελθεῖν εἰς τὸν ναὸν αὐτῶν καὶ τοῖς ἐκπρεπέσι καὶ καλλίστοις ἀναθήμασι τιμῆσαι,
Naduveni svojom starom gordošću, sprečiše nam ulazak, lišavajući sebe naše sile, zbog koje imamo čovekoljublje prema svima ljudima.
τύφοις φερόμενοι παλαιοτέροις, εἶρξαν ἡμᾶς τῆς εἰσόδου, ἀπολειπόμενοι τῆς ἡμετέρας ἀλκῆς δι' ἣν ἔχομεν πρὸς ἅπαντας ἀνθρώπους φιλανθρωπίαν.
I javno projavivši svoje prema nama neprijateljstvo, kao jedini (μονώτατοι) iz među naroda koji nad carevima i svojim dobrotvorima uzdižu vratove, ne hoteći ništa pravo (γνήσιον) činiti.
τὴν δὲ αὐτῶν εἰς ἡμᾶς δυσμένειαν ἔκδηλον καθιστάντες, ὡς μονώτατοι τῶν ἐθνῶν βασιλεῦσι καὶ τοῖς ἑαυτῶν εὐεργέταις ὑψαυχενοῦντες, οὐδὲν γνήσιον βούλονται φέρειν.
Mi pak, saodnoseći se shodno njihovom bezumlju, i sa pobedom vrativši se u Egipat susrećući čovekoljubivo sve narode, učinismo kako je trebalo.
ἡμεῖς δὲ τῇ τούτων ἀνοίᾳ συμπεριενεχθέντες καὶ μετὰ νίκης διακομισθέντες καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον τοῖς πᾶσιν ἔθνεσι φιλανθρώπως ἀπαντήσαντες καθὼς ἔπρεπεν ἐποιήσαμεν.
I u tome, svima obznanujući nezlopamtljivost prema njihovim sunarodnicima (u Egiptu), i zbog njihove (ranije) saradnje u borbi i zbog mnoštva stvari koje smo im izdavna s prostotom poverili, osmelili smo se da promenimo (stanje), te da ih udostojimo građanstva Aleksandrinaca i učinimo udeonicima doživotnih sveštenika (žrečeva Dionizijskih misterija).
ἐν δὲ τούτοις πρὸς τοὺς ὁμοφύλους αὐτῶν ἀμνησικακίαν ἅπασι γνωρίζοντες, διά τε τὴν συμμαχίαν καὶ τὰ πεπιστευμένα μετὰ ἁπλότητος αὐτοῖς ἀρχῆθεν μύρια πράγματα τολμήσαντες ἐξαλλοιῶσαι, ἐβουλήθημεν καὶ πολιτείας αὐτοὺς Ἀλεξανδρέων καταξιῶσαι καὶ μετόχους τῶν ἀεὶ ἱερέων καταστῆσαι.
No oni to suprotno primiše, i (svojom) urođenom pokvarenošću odbacivši dobro, i neprestano naginjući zlu,
οἱ δὲ τοὐναντίον ἐκδεχόμενοι καὶ τῇ συμφύτῳ κακοηθείᾳ τὸ καλὸν ἀπωσάμενοι, διηνεκῶς δὲ εἰς τὸ φαῦλον ἐκνεύοντες,
Ne samo da odbiše dragoceno građanstvo (aleksandrijsko), nego se i glasno i ćutke gnušaju onih svojih malobrojnih (sunarodnika) koji su prema nama iskreno raspoloženi; i sa svojim sramnim načinom življenja svaki čas očekujući da ćemo mi brzo uništiti (državne) stvari.
οὐ μόνον ἀπεστρέψαντο τὴν ἀτίμητον πολιτείαν, ἀλλὰ καὶ βδελύσσονται λόγῳ τε καὶ σιγῇ τοὺς ἐν αὐτοῖς ὀλίγους πρὸς ἡμᾶς γνησίως διακειμένους, παρέκαστα ὑφορώμενοι διὰ τῆς δυσκλεεστάτης ἐμβιώσεως διὰ τάχους ἡμᾶς καταστρέψαι τὰ κατορθώματα.
Zato i mi, dobro uvereni dokazima da nam ovi (Judejci) u svemu misle zlo, i promišljajući da se ne desi da kasnije iznenada naiđe na nas metež, te da ove bezbožnike i s leđa izdajnike i varvare ne budemo imali kao neprijatelje;
διὸ καὶ τεκμηρίοις καλῶς πεπεισμένοι, τούτους κατὰ πάντα δυσνοεῖν ἡμῖν τρόπον καὶ προνοούμενοι μήποτε αἰφνιδίου μετέπειτα ταραχῆς ἐνστάσης ἡμῖν τοὺς δυσσεβεῖς τούτους κατὰ νώτου προδότας καὶ βαρβάρους ἔχωμεν πολεμίους
Zapovedismo da odmah, čim (vam) stigne ova poslanica, istoga časa pošaljete nam sa ženama i decom ove napred navedene sa poniženjima i mučenjima, odasvud vezane gvozdenim okovima, radi strašne i sramne smrti, kakva odgovara neprijateljima (δυσμενέσΐ).
προστετάχαμεν ἅμα τῷ προσπεσεῖν τὴν ἐπιστολὴν τήνδε αὐθωρεὶ τοὺς ἐννεμομένους σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις μετὰ ὕβρεων καὶ σκυλμῶν ἀποστεῖλαι πρὸς ἡμᾶς ἐν δεσμοῖς σιδηροῖς πάντοθεν κατακεκλεισμένους, εἰς ἀνήκεστον καὶ δυσκλεῆ πρέποντα δυσμενέσι φόνον.
Jer kada oni budu skupa kažnjeni, zaključujemo da će nam u daljem vremenu stvari (državne) biti sasvim u stabilnosti i najboljem stanju.
τούτων γὰρ ὁμοῦ κολασθέντων, διειλήφαμεν εἰς τὸν ἐπίλοιπον χρόνον τελείως ἡμῖν τὰ πράγματα ἐν εὐσταθείᾳ καὶ βελτίστῃ διαθέσει κατασταθήσεσθαι.
Ako li neko sakrije nekog od Judejaca, od starca do malog deteta i odojčeta, biće sa celim domom najstrašnije usmrćen (άποτυμπανισθήσεται mučen do smrti).
ὃς δι' ἂν σκεπάσῃ τινὰ τῶν Ἰουδαίων ἀπὸ γηραιοῦ μέχρι νηπίου μέχρι τῶν ὑπομαστιδίων, αἰσχίσταις βασάνοις ἀποτυμπανισθήσεται πανοικί.
Onaj pak koji htedne da dojavi (nekoga od njih), taj će za to dobiti imovinu okrivljenoga i od carskog novca dve hiljade drahmi i dobiće slobodu i počasni venac.
μηνύειν δὲ τὸν βουλόμενον, ἐφ' ᾧ τὴν οὐσίαν τοῦ ἐμπίπτοντος ὑπὸ τὴν εὔθυναν λήψεται καὶ ἐκ τοῦ βασιλικοῦ ἀργυρίου δραχμὰς δισχιλίας καὶ τῆς ἐλευθερίας τεύξεται καὶ στεφανωθήσεται.
A svako mesto, gde uopšte bude uhvaćen skriveni Judejin, neka bude pusto i ognjem spaljeno i svakoj smrtnoj prirodi u svemu neupotrebljivo na večna vremena."
πᾶς δὲ τόπος, οὗ ἐὰν φωραθῇ τὸ σύνολον σκεπαζόμενος Ἰουδαῖος, ἄβατος καὶ πυριφλεγὴς γινέσθω καὶ πάσῃ θνητῇ φύσει κατὰ πάντα ἄχρηστος φανήσεται εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον’.
Takva je, dakle, bila sadržina (τύπος) te poslanice (careve).
Καὶ ὁ μὲν τῆς ἐπιστολῆς τύπος οὕτως ἐγέγραπτο.