1. Makavejska 7

Godine sto pedeset prve* iziđe Dimitrije (I Sotir), sin Selevka (IV Filopatora), iz Rima, i iskrca se sa malim brojem ljudi u (jedan) primorski grad i zacari se tamo.

ΕΤΟΥΣ ἑνὸς καὶ πεντηκοστοῦ καὶ ἑκατοστοῦ ἐξῆλθε Δημήτριος ὁ τοῦ Σελεύκου ἐκ Ρώμης καὶ ἀνέβη σὺν ἀνδράσιν ὀλίγοις εἰς πόλιν παραθαλασσίαν καὶ ἐβασίλευσεν ἐκεῖ.

I bi, kada on ulažaše u dom carstva otaca svojih, uhvatiše vojne snage Antioha (V Evpatora) i Lisija, da ih dovedu njemu.

καὶ ἐγένετο ὡς εἰσεπορεύετο εἰς οἶκον βασιλείας πατέρων αὐτοῦ, καὶ συνέλαβον αἱ δυνάμεις τὸν Ἀντίοχον καὶ τὸν Λυσίαν ἀγαγεῖν αὐτοὺς αὐτῷ.

A kad mu javiše stvar, on reče: "Ne pokazujte mi lica njihova."

καὶ ἐγνώσθη αὐτῷ τὸ πρᾶγμα καὶ εἶπε· μή μοι δείξητε τὰ πρόσωπα αὐτῶν.

I pobi ih vojska. I sede Dimitrije na presto carstva svoga.

καὶ ἀπέκτειναν αὐτοὺς αἱ δυνάμεις, καὶ ἐκάθισε Δημήτριος ἐπὶ θρόνου βασιλείας αὐτοῦ.

I dođoše k njemu svi ljudi bezakonici i bezbožnici iz Izrailja, i predvođaše ih Alkim, koji se namerio da bude (prvo)sveštenik.

καὶ ἦλθον πρὸς αὐτὸν πάντες ἄνδρες ἄνομοι καὶ ἀσεβεῖς ἐξ Ἰσραήλ, καὶ Ἄλκιμος ἡγεῖτο αὐτῶν, βουλόμενος ἱερατεύειν.

I optuživahu narod pred carem, govoreći: "Juda sa braćom njegovom pogubi sve prijatelje tvoje, i nas rastera iz zemlje naše.

καὶ κατηγόρησαν τοῦ λαοῦ πρὸς τὸν βασιλέα λέγοντες· ἀπώλεσεν Ἰούδας καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ τοὺς φίλους σου, καὶ ἡμᾶς ἐσκόρπισαν ἀπὸ τῆς γῆς ἡμῶν·

Zato sada, pošalji čoveka kojemu veruješ, i otišavši neka vidi svu pogibao koju učini (Juda) nama u zemlji carevoj, i neka kazni njih i sve koji ih pomažu."

νῦν οὖν ἀπόστειλον ἄνδρα, ᾧ πιστεύεις, καὶ πορευθεὶς ἰδέτω τὴν ἐξολόθρευσιν πᾶσαν, ἣν ἐποίησεν ἡμῖν καὶ τῇ χώρᾳ τοῦ βασιλέως, καὶ κολασάτω αὐτοὺς καὶ πάντας τοὺς ἐπιβοηθοῦντας αὐτοῖς.

I izabra car Vakhida između prijatelja carevih, upravitelja oblasti s ovu stranu reke (Eufrata) i moćnoga u carstvu i vernoga caru.

καὶ ἐπέλεξεν ὁ βασιλεὺς τὸν Βακχίδην τῶν φίλων τοῦ βασιλέως κυριεύοντα ἐν τῷ πέραν τοῦ ποταμοῦ καὶ μέγαν ἐν τῇ βασιλείᾳ καὶ πιστὸν τῷ βασιλεῖ

I posla njega i Alkima bezbožnoga, kojemu odobri (prvo)sveštenstvo, i zapovedi mu da učini osvetu među sinovima Izrašьevim.

καὶ ἀπέστειλεν αὐτὸν καὶ Ἄλκιμον τὸν ἀσεβῆ, καὶ ἔστησεν αὐτῷ τὴν ἱερωσύνην καὶ ἐνετείλατο αὐτῷ ποιῆσαι τὴν ἐκδίκησιν ἐν τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ.

I otidoše i dođoše sa velikom vojskom u zemlju Judinu. I poslaše glasnike Jydi i braći njegovoj rečima miroljubivim sa lukavošću.

καὶ ἀπῇραν καὶ ἦλθον μετὰ δυνάμεως πολλῆς εἰς γῆν Ἰούδα· καὶ ἀπέστειλεν ἀγγέλους πρὸς Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ λόγοις εἰρηνικοῖς μετὰ δόλου.

Ali oni (Makaveji) ne pridadoše pažnju rečima njihovim, jer videše da su došli sa velikom vojskom.

καὶ οὐ προσέσχον τοῖς λόγοις αὐτῶν· εἶδον γὰρ ὅτι ἦλθον μετὰ δυνάμεως πολλῆς.

Sabra se (ipak) kod Alkima i Vakhida skup književnika (zakonoznalaca) da pravedno razmotre stvar.

καὶ ἐπισυνήχθησαν πρὸς Ἄλκιμον καὶ Βακχίδην συναγωγὴ γραμματέων ἐκζητῆσαι δίκαια,

A prvi Asideji (Hasidim - Pobožni) behu među sinovima Izrailjevim i tražahu od njih mir.

καὶ πρῶτοι οἱ Ἁσιδαῖοι ἦσαν ἐν υἱοῖς Ἰσραὴλ καὶ ἐπεζήτουν παρ᾿ αὐτῶν εἰρήνην·

Jer rekoše: "Čovek sveštenik od semena Aronovog dođe s vojskom, i neće nam učiniti nepravdu."

εἶπαν γάρ· ἄνθρωπος ἱερεὺς ἐκ τοῦ σπέρματος Ἀαρὼν ἦλθεν ἐν ταῖς δυνάμεσι καὶ οὐκ ἀδικήσει ἡμᾶς.

I ovaj govoraše s njima reči miroljubive, i zakle im se govoreći: "Nećemo tražiti zla vama i prijateljima vašim."

καὶ ἐλάλησε μετ᾿ αὐτῶν λόγους εἰρηνικοὺς καὶ ὤμοσεν αὐτοῖς λέγων· οὐκ ἐκζητήσομεν ὑμῖν κακὸν καὶ τοῖς φίλοις ὑμῶν.

I poverovaše mu. A on uhvati između njih šezdeset ljudi i pobi ih u jedan dan, po reči koju napisa Prorok:

καὶ ἐνεπίστευσαν αὐτῷ, καὶ συνέλαβεν ἐξ αὐτῶν ἑξήκοντα ἄνδρας καὶ ἀπέκτεινεν αὐτοὺς ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ κατὰ τὸν λόγον, ὃν ἔγραψε·

"Tela prepodobnih ("hasidim") Tvojih i krv njihovu proliše oko Jerusalima, i ne beše ko da ih sahrani."

σάρκας ὁσίων σου καὶ αἵματα αὐτῶν ἐξέχεαν κύκλῳ Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἦν αὐτοῖς ὁ θάπτων.

I napade strah i trepet od njih na sav narod, jer rekoše (Izrailjci): "Nema u njima istine i suda (pravde), jer pogaziše dogovor i zakletvu kojom se zakleše."

καὶ ἐπέπεσεν αὐτῶν ὁ φόβος καὶ ὁ τρόμος ἐπὶ πάντα τὸν λαόν, ὅτι εἶπαν· οὐκ ἔστιν ἐν αὐτοῖς ἀλήθεια καὶ κρίσις, παρέβησαν γὰρ τὴν στάσιν καὶ τὸν ὅρκον, ὃν ὤμοσαν.

I otide Vakhid iz Jerysalima i ulogori se kod Vitzete, i posla te pohvataše mnoge od onih ljudi koji njemu behu dobegli, i neke od naroda, i zakla ih (i baci) u veliki bunar.

καὶ ἀπῇρε Βακχίδης ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ παρενέβαλεν ἐν Βηθζαὶθ καὶ ἀπέστειλε καὶ συνέλαβε πολλοὺς ἀπὸ τῶν ἀπ᾿ αὐτοῦ αὐτομολησάντων ἀνδρῶν καί τινας τοῦ λαοῦ καὶ ἔθυσεν αὐτοὺς εἰς τὸ φρέαρ τὸ μέγα.

I predade upravi zemlje Alkimu i ostavi s njim vojsku da mu pomaže; i vrati se Vakhid caru.

καὶ κατέστησε τὴν χώραν τῷ Ἀλκίμῳ καὶ ἀφῆκε μετ᾿ αὐτοῦ δύναμιν τοῦ βοηθεῖν αὐτῷ· καὶ ἀπῆλθε Βακχίδης πρὸς τὸν βασιλέα.

I vođaše Alkim borbu oko prvosveštenstva.

καὶ ἠγωνίσατο Ἄλκιμος περὶ τῆς ἀρχιερωσύνης,

I sabraše se k njemu svi koji smućivahu narod svoj, i ovladaše zemljom Judinom, i učiniše veliku ranu u Izrailju.

καὶ συνήχθησαν πρὸς αὐτὸν πάντες οἱ ταράσσοντες τὸν λαὸν αὐτῶν καὶ κατεκράτησαν γῆν Ἰούδα καὶ ἐποίησαν πληγὴν μεγάλην ἐν Ἰσραήλ.

I vide Juda (Makavej) sve zlo koje učini Alkim i oni s njime među sinovima Izrailjevim više nego neznabošci.

καὶ εἶδεν Ἰούδας πᾶσαν τὴν κακίαν, ἣν ἐποίησεν Ἄλκιμος καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ ἐν υἱοῖς Ἰσραὴλ ὑπὲρ τὰ ἔθνη,

I iziđe u sve predele Judeje unaokolo, i učini osvetu među ljudima koji su odbegli (neprijateljima), i biše sprečeni da hode po zemlji.

καὶ ἐξῆλθεν εἰς πάντα τὰ ὅρια τῆς Ἰουδαίας κυκλόθεν καὶ ἐποίησεν ἐκδίκησιν ἐν τοῖς ἀνδράσι τοῖς αὐτομολήσασι, καὶ ἀνεστάλησαν τοῦ πορεύεσθαι εἰς τὴν χώραν.

A kada vide Alkim da ojača Juda i oni s njime, i pozna da se ne može suprotstaviti njima, vrati se caru i optuži ih zlo.

ὡς δὲ εἶδεν Ἄλκιμος ὅτι ἐνίσχυσεν Ἰούδας καὶ οἱ μετ᾿ αὐτοῦ, καὶ ἔγνω ὅτι οὐ δύναται ὑποστῆναι αὐτούς, καὶ ἐπέστρεψε πρὸς τὸν βασιλέα καὶ κατηγόρησεν αὐτῶν πονηρά.

I posla car Nikanora, jednoga od slavnih velikaša svojih, koji je mrzio i neprijateljevao Izrailju, i zapovedi mu da iskoreni (taj) narod.

Καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς Νικάνορα ἕνα τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ τῶν ἐνδόξων καὶ μισοῦντα καὶ ἐχθραίνοντα τῷ Ἰσραὴλ καὶ ἐνετείλατο αὐτῷ ἐξᾶραι τὸν λαόν.

I dođe Nikanor u Jerusalim sa mnogom vojskom i posla Judi i braći njegovoj (poruku) miroljubivim rečima sa prevarom, govoreći:

καὶ ἦλθε Νικάνωρ εἰς Ἱερουσαλὴμ δυνάμει πολλῇ, καὶ ἀπέστειλε πρὸς Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ μετὰ δόλου λόγοις εἰρηνικοῖς λέγων·

"Neka ne bude borbe između mene i vas; doći ću sa nekoliko ljudi da vidim vaša lica s mirom."

μὴ ἔστω μάχην ἀναμέσον ἐμοῦ καὶ ὑμῶν· ἥξω ἐν ἀνδράσιν ὀλίγοις, ἵνα ὑμῶν ἴδω τὰ πρόσωπα μετ᾿ εἰρήνης.

I dođe Judi, i pozdraviše jedan drugoga mirno. A neprijatelji behu spremni da zgrabe Judu.

καὶ ἦλθε πρὸς Ἰούδαν, καὶ ἠσπάσαντο ἀλλήλους εἰρηνικῶς· καὶ οἱ πολέμιοι ἦσαν ἕτοιμοι ἐξαρπᾶσαι τὸν Ἰούδαν.

I dojaviše tu stvar Judi da je s prevarom došao k njemu, i poboja se od njega, i ne htede više videti lice njegovo.

καὶ ἐγνώσθη ὁ λόγος τῷ Ἰούδᾳ ὅτι μετὰ δόλου ἦλθεν ἐπ᾿ αὐτόν, καὶ ἐπτοήθη ἀπ᾿ αὐτοῦ καὶ οὐκ ἐβουλήθη ἔτι ἰδεῖν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ.

I doznade Nikanor da bi otkrivena namera njegova, i iziđe na susret Judi u ratu, blizu Hafarsalama.

καὶ ἔγνω Νικάνωρ, ὅτι ἀπεκαλύφθη ἡ βουλὴ αὐτοῦ, καὶ ἐξῆλθεν εἰς συνάντησιν τῷ Ἰούδᾳ ἐν πολέμῳ κατὰ Χαφαρσαλαμά.

I padoše od Nikanorovih ljudi oko pet stotina, i (ostali) pobegoše u grad Davidov (u Tvrđavu).

καὶ ἔπεσον τῶν παρὰ Νικάνορος ὡσεὶ πεντακισχίλοι ἄνδρες, καὶ ἔφυγον εἰς τὴν πόλιν Δαυίδ.

I posle tih reči (zbivanja) uziđe Nikanor na goru Sion. I iziđoše neki od sveštenika iz Svetinje (Hrama) i od starešina narodnih da ga pozdrave miroljubivo i da mu pokažu žrtvu svespaljenicu prinošenu za cara.

Καὶ μετὰ τοὺς λόγους τούτους ἀνέβη Νικάνωρ εἰς τὸ ὄρος Σιών. καὶ ἐξῆλθον ἀπὸ τῶν ἱερέων ἐκ τῶν ἁγίων καὶ ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ ἀσπάσασθαι αὐτὸν εἰρηνικῶς καὶ δεῖξαι αὐτῷ τὴν ὁλοκαύτωσιν τὴν προσφερομένην ὑπὲρ τοῦ βασιλέως.

I naruga im se, i ismeja ih, i oskvrni ih, i govoraše nadmeno (6ogohulno).

καὶ ἐμυκτήρισεν αὐτοὺς καὶ κατεγέλασεν αὐτῶν καὶ ἐμίανεν αὐτοὺς καὶ ἐλάλησεν ὑπερηφάνως·

I zakle se gnjevom, govoreći: "Ako se ne preda Juda i vojni tabor njegov u ruke moje sada, biće kad se vratim u miru, da ću zapaliti ovaj Hram." I otide sa gnjevom velikim.

καὶ ὤμοσε μετὰ θυμοῦ λέγων· ἐὰν μὴ παραδοθῇ Ἰούδας καὶ ἡ παρεμβολὴ αὐτοῦ εἰς χεῖράς μου τὸ νῦν, καὶ ἔσται ἐὰν ἐπιστρέψω ἐν εἰρήνῃ, ἐμπυριῶ τὸν οἶκον τοῦτον. καὶ ἐξῆλθε μετὰ θυμοῦ μεγάλου.

I uđoše sveštenici i stadoše pred licem Žrtvenika i Hrama i plakahu, i rekoše:

καὶ εἰσῆλθον οἱ ἱερεῖς καὶ ἔστησαν κατὰ πρόσωπον τοῦ θυσιαστηρίου καὶ τοῦ ναοῦ καὶ ἔκλαυσαν καὶ εἶπον·

"Ti si, (Gospode), izabrao Dom ovaj da se priziva Ime Tvoje u njemu, da bude Dom molitve i moljenja narodu Tvome.

σύ, Κύριε, ἐξελέξω τὸν οἶκον τοῦτον ἐπικληθῆναι τὸ ὄνομά σου ἐπ᾿ αὐτῷ εἶναι οἶκον προσευχῆς καὶ δεήσεως τῷ λαῷ σου·

Učini osvetu na ovome čoveku i njegovoj vojsci, i neka padnu od mača! Opomeni se huljenja njegovih i ne daj im ostanka!"

ποίησον ἐκδίκησιν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ καὶ ἐν τῇ παρεμβολῇ αὐτοῦ, καὶ πεσέτωσαν ἐν ρομφαίᾳ· μνήσθητι τῶν δυσφηριῶν αὐτῶν καὶ μὴ δῷς αὐτοῖς μονήν.

I iziđe Nikanor iz Jerusalima i ulogori se u Vetoronu, i srete ga (pridruži se) vojska iz Sirije.

καὶ ἐξῆλθε Νικάνωρ ἐξ Ἱερουσαλὴμ καὶ παρενέβαλεν ἐν Βαιθωρών, καὶ συνήντησεν αὐτῷ δύναμις Συρίας.

A Juda se ulogori u Adasi sa tri hiljade ljudi. I pomoli se Juda i reče:

καὶ Ἰούδας παρενέβαλεν ἐν Ἀδασὰ ἐν τρισχιλίοις ἀνδράσι· καὶ προσηύξατο Ἰούδας καὶ εἶπεν·

"Kada poslani od cara Asirskog (Senaherima) bogohuliše, iziđe Anđeo Tvoj, (Gospode), i pobi među njima sto osamdeset pet hiljada.

οἱ παρὰ τοῦ βασιλέως Ἀσσυρίων ὅτε ἐδυσφήμησαν, ἐξῆλθεν ἄγγελός σου, Κύριε, καὶ ἐπάταξεν ἐν αὐτοῖς ἑκατὸν ὀγδοηκονταπέντε χιλιάδας·

Tako satri vojsku ovu pred nama danas, i neka poznaju ostali da zlo govorite na Svetinje Tvoje; i sudi mu po zlobi njegovoj!"

οὕτω σύντριψον τὴν παρεμβολὴν ταύτην ἐνώπιον ἡμῶν σήμερον, καὶ γνώτωσαν οἱ ἐπίλοιποι, ὅτι κακῶς ἐλάλησαν ἐπὶ τὰ ἅγιά σου, καὶ κρῖνον αὐτὸν κατὰ τὴν κακίαν αὐτοῦ.

I sukobiše se vojske u boju trinaestoga (dana) meseca Adara; i skrši se tabor Nikanorov, i pade on prvi u taboru.

καὶ συνῆψαν αἱ παρεμβολαὶ εἰς πόλεμον τῇ τρισκαιδεκάτῃ τοῦ μηνὸς Ἄδαρ, καὶ συνετρίβη ἡ παρεμβολὴ Νικάνορος, καὶ ἔπεσεν αὐτὸς πρῶτος ἐν τῷ πολέμῳ.

A kad vide tabor njegov da Nikanor pade, baciše oružje svoje i pobegoše.

ὡς δὲ εἶδεν ἡ παρεμβολὴ αὐτοῦ ὅτι ἔπεσε Νικάνωρ, ρίψαντες τὰ ὅπλα αὐτῶν ἔφυγον.

I goniše ih (Judeji) jedan dan puta od Adase dok ne dođoše u Gaziru, i trubljahu za njima trubama znamenja.

καὶ κατεδίωκον αὐτοὺς ὁδὸν ἡμέρας μιᾶς ἀπὸ Ἀδασὰ ἕως τοῦ ἐλθεῖν εἰς Γάζηρα καὶ ἐσάλπισαν ὀπίσω αὐτῶν ταῖς σάλπιγξι τῶν σημασιῶν.

I iziđoše iz svih sela Judeje unaokolo i opkoliše ih; i povratiše se jedni na druge; i padoše svi od mača i ne osta od njih ni jedan.

καὶ ἐξῆλθον ἐκ πασῶν τῶν κωμῶν τῆς Ἰουδαίας κυκλόθεν καὶ ὑπερεκέρων αὐτούς, καὶ ἀνέστρεφον οὗτοι πρὸς τούτους, καὶ ἔπεσον πάντες ρομφαίᾳ, καὶ οὐ κατελείφθη ἐξ αὐτῶν οὐδὲ εἷς.

I uzeše (Judeji) plen i dobit, i glavu Nikanorovu odsekoše i desnicu njegovu koju ispruži gordo, i donesoše i obesiše pred Jerusalimom.

καὶ ἔλαβον τὰ σκῦλα καὶ τὴν προνομήν, καὶ τὴν κεφαλὴν Νικάνορος ἀφεῖλον καὶ τὴν δεξιὰν αὐτοῦ, ἣν ἐξέτεινεν ὑπερηφάνως, καὶ ἤνεγκαν καὶ ἐξέτειναν παρὰ τὴν Ἱερουσαλήμ.

I obradova se narod veoma mnogo, i praznovahu dan onaj kao dan velikog veselja.

καὶ εὐφράνθη ὁ λαὸς σφόδρα καὶ ἤγαγον τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἡμέραν εὐφροσύνης μεγάλης·

I odrediše da praznuju svake godine taj dan trinaestog Adara.

καὶ ἔστησαν τοῦ ἄγειν κατὰ ἐνιαυτὸν τὴν ἡμέραν ταύτην τὴν τρισκαιδεκάτην τοῦ Ἄδαρ.

I smiri se zemlja Judina za malo dana.

καὶ ἠσύχασεν ἡ γῆ Ἰούδα ἡμέρας ὀλίγας.