Stari zavet
I ču Juda za ime (slavu) Rimljana: da su moćni snagom, i da su blagonakloni prema svima koji im se pridružuju, i sa onima koji im priđu sklapaju prijateljstvo; i da su moćni snagom.
ΚΑΙ ἤκουσεν Ἰούδας τὸ ὄνομα τῶν Ρωμαίων, ὅτι εἰσὶ δυνατοὶ ἰσχύϊ καὶ αὐτοὶ εὐδοκοῦσιν ἐν πᾶσι τοῖς προστιθεμένοις αὐτοῖς, καὶ ὅσοι ἂν προσέλθωσιν αὐτοῖς, ἱστῶσιν αὐτοῖς φιλίαν,
I ispričahu mu njihove ratove i hrabre podvige (τάς άνδραγαθίας) koje činiše među Galima, i da ih nadvladaše i potčiniše pod danak;
καὶ ὅτι εἰσὶ δυνατοὶ ἰσχύϊ. καὶ διηγήσαντο αὐτῷ τοὺς πολέμους αὐτῶν καὶ τὰς ἀνδραγαθίας, ἃς ποιοῦσιν ἐν τοῖς Γαλάταις, καὶ ὅτι κατεκράτησαν αὐτῶν καὶ ἤγαγον αὐτοὺς ὑπὸ φόρον,
I šta učiniše u zemlji Španiji da ovladaju tamo rudnicima srebra i zlata.
καὶ ὅσα ἐποίησαν ἐν χώρᾳ Ἱσπανίας τοῦ κατακρατῆσαι τῶν μετάλλων τοῦ ἀργυρίου καὶ τοῦ χρυσίου τοῦ ἐκεῖ·
I ovladaše svim onim područjem razboritošću (τη βουλή) svojom i strpljivošću; a mesto beše vrlo daleko udaljeno od njih. I careve koji napadoše na njih s kraja zemlje, skršiše ih i porazite ih ranom velikom, a ostali im plaćaju danak svake godine.
καὶ κατεκράτησαν τοῦ τόπου παντὸς τῇ βουλῇ αὐτῶν καὶ τῇ μακροθυμίᾳ, καὶ ὁ τόπος ἦν μακρὰν ἀπέχων ἀπ᾿ αὐτῶν σφόδρα, καὶ τῶν βασιλέων τῶν ἐπελθόντων ἐπ᾿ αὐτοὺς ἀπ᾿ ἄκρου τῆς γῆς ἕως συνέτριψαν αὐτοὺς καὶ ἐπάταξαν ἐν αὐτοῖς πληγὴν μεγάλην, καὶ οἱ ἐπίλοιποι διδόασιν αὐτοῖς φόρον κατ᾿ ἐνιαυτόν·
I Filipa (Makedonskog) i Perseja cara Kitijskog (iz Makedonije), i (druge) koji ustadoše na njih, pobediše ih u ratu i pokoriše ih.
καὶ τὸν Φίλιππον καὶ τὸν Περσέα Κιτιέων βασιλέα καὶ τοὺς ἐπῃρμένους ἐπ᾿ αὐτοὺς συνέτριψαν αὐτοὺς ἐν πολέμῳ καὶ κατεκράτησαν αὐτῶν·
I Antioha Velikog (III Selevkida), cara Azije, koji je pošao u rat na njih imajući sto dvadeset slonova i konjicu i borna kola i veoma veliku vojsku, i bi poražen od njih;
καὶ Ἀντίοχον τὸν μέγαν βασιλέα τῆς Ἀσίας τὸν πορευθέντα ἐπ᾿ αὐτοὺς εἰς πόλεμον ἔχοντα ἑκατὸν εἴκοσιν ἐλέφαντας καὶ ἵππον καὶ ἅρματα καὶ δύναμιν πολλὴν σφόδρα, καὶ συνετρίβη ὑπ᾿ αὐτῶν,
I uhvatiše ga živog, i odrediše da njima plaćaju danak veliki on i oni koji posle njega budu carovali; i da daje taoce; i izdvajanje (διαστολήν - otcepljenje).
καὶ ἔλαβον αὐτὸν ζῶντα καὶ ἔστησαν αὐτοῖς διδόναι αὐτόν τε καὶ τοὺς βασιλεύοντας μετ᾿ αὐτὸν φόρον μέγαν καὶ διδόναι ὅμηρα καὶ διαστολὴν
I (to) zemlju Indijsku i Midiju i Lidiju, najbolje oblasti od tih zemalja, i uzevši od njega dadoše ih Evmeniju caru (Pergamskom).
καὶ χώραν τὴν Ἰνδικὴν καὶ Μηδίαν καὶ Λυδίαν καὶ ἀπὸ τῶν καλλίστων χωρῶν αὐτῶν, καὶ λαβόντες αὐτὰς παρ᾿ αὐτοῦ ἔδωκαν αὐτὰς Εὐμένει τῷ βασιλεῖ·
I kako su neki iz Jelade nameravali da dođu i istrebe ih;
καὶ ὅτι οἱ ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἐβουλεύσαντο ἐλθεῖν καὶ ἐξᾶραι αὐτούς,
A oni (Rimljani) doznaše tu stvar, i poslaše na njih jednog vojskovođu, i ratovahu protiv njih, i padoše od njih mnoge žrtve; i zarobiše žene njihove i decu njihovu i uzeše plen njihov, i ovladaše zemljom njihovom, i porušite utvrđenja njihova i porobiše ih do ovoga dana.
καὶ ἐγνώσθη ὁ λόγος αὐτοῖς, καὶ ἀπέστειλαν ἐπ᾿ αὐτοὺς στρατηγὸν ἕνα καὶ ἐπολέμησαν πρὸς αὐτούς, καὶ ἔπεσον ἐξ αὐτῶν τραυματίαι πολλοί, καὶ ᾐχμαλώτευσαν τὰς γυναῖκας αὐτῶν καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν καὶ ἐπρονόμευσαν αὐτοὺς καὶ κατεκράτησαν τῆς γῆς αὐτῶν καὶ καθεῖλον τὰ ὀχυρώματα αὐτῶν καὶ κατεδουλώσαντο αὐτοὺς ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης·
I ostala carstva i ostrva, koja im se nekad suprotstaviše, oni skršiše i pokoriše sebi.
καὶ τὰς ἐπιλοίπους βασιλείας καὶ τὰς νήσους, ὅσοι ποτὲ ἀντέστησαν αὐτοῖς, κατέφθειραν καὶ ἐδούλωσαν αὐτούς,
Sa prijateljima pak svojim i onima koji se oslanjaju na njih održaše prijateljstvo. I ovladaše carevima obližnjim i daljnjim, i koji čuše za ime njihovo, bojahu se od njih.
μετὰ δὲ τῶν φίλων αὐτῶν καὶ τῶν ἐπαναπαυομένων αὐτοῖς συνετήρησαν φιλίαν· καὶ κατεκράτησαν τῶν βασιλειῶν τῶν ἐγγὺς καὶ τῶν μακράν, καὶ ὅσοι ἤκουον τὸ ὄνομα αὐτῶν, ἐφοβοῦντο ἀπ᾿ αὐτῶν.
Α kojima odluče da pomognu da caruju – oni i caruju; za koje pak odluče (drugačije) - njih svrgavaju. I veoma se uzvisiše.
ὅσοις δ᾿ ἂν βούλωνται βοηθεῖν καὶ βασιλεύειν, βασιλεύουσιν· οὓς δ᾿ ἂν βούλωνται, μεθιστῶσι· καὶ ὑψώθησαν σφόδρα.
I u svemu tome ne stavi niko od njih krunu i ne ogrnu se porfirom da bi se njome uzveličao.
καὶ ἐν πᾶσι τούτοις οὐκ ἐπέθετο οὐδεὶς αὐτῶν διάδημα καὶ οὐ περιεβάλοντο πορφύραν ὥστε ἁδρυνθῆναι ἐν αὐτῇ·
I veće (Senat) sačiniše sebi i svakodnevno držahu veće trista dvadeset (senatora) koji stalno većahu o mnoštvu (o narodu) radi njegovog blagostanja.
καὶ βουλευτήριον ἐποίησαν ἑαυτοῖς, καὶ καθ᾿ ἡμέραν ἐβουλεύοντο τριακόσιοι καὶ εἴκοσι βουλευόμενοι διαπαντὸς περὶ τοῦ πλήθους τοῦ εὐκοσμεῖν αὐτούς·
I poveravaju jednome čoveku (konzulu) da vlada nad njima za godinu i da upravlja svom zemljom njihovom, i svi slušaju toga jednoga, i nema zavisti ni surevnjivosti među njima.
καὶ πιστεύουσιν ἑνὶ ἀνθρώπῳ τὴν ἀρχὴν αὐτῶν κατ᾿ ἐνιαυτὸν καὶ κυριεύειν πάσης τῆς γῆς αὐτῶν, καὶ πάντες ἀκούουσι τοῦ ἑνός, καὶ οὐκ ἔστι φθόνος οὐδὲ ζῆλος ἐν αὐτοῖς.
I izabra Juda Evpolemona sina Jovanova, sina Akosova, i Jasona sina Eleazarova, i posla ih u Rim da utvrde sa njima prijateljstvo i savez.
καὶ ἐπέλεξεν Ἰούδας τὸν Εὐπόλεμον υἱὸν Ἰωάννου τοῦ Ἀκκὼς καὶ Ἰάσονα υἱὸν Ἐλεαζάρου καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς Ρώμην στῆσαι αὐτοῖς φιλίαν καὶ συμμαχίαν
I da skinu jaram sa njih, jer videše da carstvo Jelinsko porobljava Izrailj ropstvom.
καὶ τοῦ ἆραι τὸν ζυγὸν ἀπ᾿ αὐτῶν, ὅτι εἶδον τὴν βασιλείαν τῶν Ἑλλήνων καταδουλουμένους τὸν Ἰσραὴλ δουλείᾳ.
I otidoše u Rim, i put beše vrlo dalek. I uđoše u veće (Senat), i obratiše im se i rekoše:
καὶ ἐπορεύθησαν εἰς Ρώμην, καὶ ἡ ὁδὸς πολλὴ σφόδρα, καὶ εἰσῆλθον εἰς τὸ βουλευτήριον καὶ ἀπεκρίθησαν καὶ εἶπον·
"Juda zvani Makavej i braća njegova i narod (τω πλήθος) Judejaca poslaše nas k vama da utvrdimo s vama savez i mir i da nas upišete u saveznike i prijatelje svoje."
Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ καὶ τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ἀπέστειλαν ἡμᾶς πρὸς ὑμᾶς στῆσαι μεθ᾿ ὑμῶν συμμαχίαν καὶ εἰρήνην καὶ γραφῆναι ἡμᾶς συμμάχους καὶ φίλους ὑμῶν.
I dopade se ta reč njima.
καὶ ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον αὐτῶν.
A ovo je prepis poslanice, koju napisaše na bronzanim pločama i poslaše u Jerusalim da bude kod njih tamo spomen mira i saveza:
καὶ τοῦτο τὸ ἀντίγραφον τῆς ἐπιστολῆς, ἧς ἀντέγραψεν ἐπὶ δέλτοις χαλκαῖς καὶ ἀπέστειλεν εἰς Ἱερουσαλὴμ εἶναι παρ᾿ αὐτοῖς ἐκεῖ μνημόσυνον εἰρήνης καὶ συμμαχίας.
"Dobro neka bude Rimljanima i narodu (τω εθνει) Judejskom na moru i na kopnu vavek! I neka se mač i neprijatelj udalji od njih!
‘Καλῶς γένοιτο Ρωμαίοις καὶ τῷ ἔθνει Ἰουδαίων ἐν τῇ θαλάσσῃ καὶ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ ρομφαία καὶ ἐχθρὸς μακρυνθείη ἀπ᾿ αὐτῶν.
Ako li pak nastane rat najpre Rimu ili svima saveznicima njihovim u celoj vladavini njihovoj,
ἐὰν δὲ ἐνστῇ πόλεμος ἐν Ρώμῃ προτέρᾳ ἢ πᾶσι τοῖς συμμάχοις αὐτῶν ἐν πάσῃ κυρείᾳ αὐτῶν,
Boriće se (kao saveznik) narod Judejski, kako im vreme odredi, srcem punim;
συμμαχήσει τὸ ἔθνος τῶν Ἰουδαίων, ὡς ἂν ὁ καιρὸς ὑπογραφῇ αὐτοῖς καρδίᾳ πλήρει.
I neprijateljima neće dati niti doturati pšenicu, oružje, novac, lađe - kako bi ugodno Rimu. I da sačuvaju obaveze svoje, ništa (za to) ne uzimajući.
καὶ τοῖς πολεμοῦσιν οὐ δώσουσιν οὐδὲ ἐπαρκέσουσι σῖτον, ὅπλα, ἀργύριον, πλοῖα, ὡς ἔδοξε Ρωμαίοις· καὶ φυλάξονται τὰ φυλάγματα αὐτῶν οὐθὲν λαβόντες.
A na isti, način ako se narodu Judejskom desi najpre rat, boriće ce (kao saveznici) iz duše Rimljani, kako im vreme odredi;
κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ ἐὰν ἔθνει Ἰουδαίων συμβῇ προτέροις πόλεμος, συμμαχήσουσιν οἱ Ρωμαῖοι ἐκ ψυχῆς, ὡς ἂν αὐτοῖς ὁ καιρὸς ὑπογράφῃ·
I saveznicima (neprijatelja) neće se dati pšenica, oružje, novac, lađe - kako bi ugodno Rimu. I sačuvaće obaveze ove, i (to) ne s prevarom."
καὶ τοῖς συμμαχοῦσιν οὐ δοθήσεται σῖτος, ὅπλα, ἀργύριον, πλοῖα, ὡς ἔδοξε Ρώμῃ· καὶ φυλάξονται τὰ φυλάγματα αὐτῶν καὶ οὐ μετὰ δόλου. 29 κατὰ τοὺς λόγους τούτους ἔστησαν Ρωμαῖοι τῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων.
Po ovim uslovima tako sklopiše Rimljani savez sa narodom (τφ δήμω) Judejskim.
Ako pak posle ovih uslova odluče jedni i drugi da nešto dodaju ili oduzmu, neka to učine od volje svoje, i ono što dodaju ili oduzmu, neka bude važeće.
ἐὰν δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους βουλεύσωνται οὗτοι καὶ οὗτοι προσθεῖναι ἢ ἀφελεῖν, ποιήσονται ἐξ αἱρέσεως αὐτῶν, καὶ ὃ ἐὰν προσθῶσιν ἢ ἀφέλωσιν, ἔσται κύρια.
A za zla koja car Dimitrije čini njima, napisasmo mu govoreći: Zašto si otežao jaram tvoj nad prijateljima našim i saveznicima Judejima?
καὶ περὶ τῶν κακῶν, ὧν ὁ βασιλεὺς Δημήτριος συντελεῖται εἰς αὐτούς, ἐγράψαμεν αὐτῷ λέγοντες· διατί ἐβάρυνας τὸν ζυγόν σου ἐπὶ τοὺς φίλους ἡμῶν τοὺς συμμάχους Ἰουδαίους;
Ako se, dakle, još jednom požale na tebe, učinićemo im pravdu (την κρίσιν osvetu) i zavojštićemo na te na moru i na kopnu."
ἐὰν οὖν ἔτι ἐντύχωσι κατὰ σοῦ, ποιήσομεν αὐτοῖς τὴν κρίσιν καὶ πολεμήσομέν σε διὰ τῆς θαλάσσης καὶ διὰ τῆς ξηρᾶς’.