Stari zavet
I posla Antioh (VII Sidet) sin Dimitrija (I Sotira) cara, poslanice sa ostrva morskih Simonu (prvo)svešteniku i etnarhu Judeja i svemu narodu.
ΚΑΙ ἀπέστειλεν ὁ Ἀντίοχος υἱὸς Δημητρίου τοῦ βασιλέως ἐπιστολὰς ἀπὸ τῶν νήσων τῆς θαλάσσης Σίμωνι ἱερεῖ καὶ ἐθνάρχῃ τῶν Ἰουδαίων καὶ παντὶ τῷ ἔθνει.
I behu sa ovakvim sadržajem: "Car Antioh – Simonu velikom svešteniku i etnarhu i narodu Judejskom - da se raduje!
καὶ ἦσαν περιέχουσαι τὸν τρόπον τοῦτον· ‘Βασιλεὺς Ἀντίοχος Σίμωνι ἱερεῖ μεγάλῳ καὶ ἐθνάρχῃ καὶ ἔθνει Ἰουδαίων χαίρειν,
Pošto neki ljudi pogubni (zlovredni) ovladaše carstvom otaca naših, i nameravam da ponovo dobijem carstvo, da bi ga vaspostavio kako je bilo pre, pa najmih mnošto vojske i načinih ratne lađe;
ἐπειδὴ ἄνδρες λοιμοὶ κατεκράτησαν τῆς βασιλείας τῶν πατέρων ἡμῶν, βούλομαι δὲ ἀντιποιήσασθαι τῆς βασιλείας, ὅπως ἀποκαταστήσω αὐτὴν ὡς ἦν τὸ πρότερον, ἐξενολόγησα δὲ πλῆθος δυνάμεων καὶ κατεσκεύασα πλοῖα πολεμικά,
I nameravam da se iskrcam u zemlju, da bih kaznio upropastitelje zemlje naše i opustošitelje mnogih gradova u carstvu mojem.
βούλομαι δὲ ἐκβῆναι κατὰ τὴν χώραν, ὅπως μετέλθω τοὺς κατεφθαρκότας τὴν χώραν ἡμῶν καὶ τοὺς ἠρημωκότας πόλεις πολλὰς ἐν τῇ βασιλείᾳ·
Sada, dakle, potvrđujem ti sva oslobođenja poreza koja su ti otpustili carevi pre mene, i ostala davanja što su ti otpustili.
νῦν οὖν ἵστημί σοι πάντα τὰ ἀφαιρέματα, ἃ ἀφῆκάν σοι οἱ πρὸ ἐμοῦ βασιλεῖς καὶ ὅσα ἄλλα δόματα ἀφῆκάν σοι.
I dozvoljavam ti da činiš kovanje sopstvenog novca zemlji tvojoj;
καὶ ἐπέτρεψά σοι ποιῆσαι κόμμα ἴδιον νόμισμα τῇ χώρᾳ σου,
A Jerysalim i Svetinja da budu slobodni; i sve oružje koje si napravio, i utvrđenja koja si sagradio i držiš, neka ti ostanu.
Ἱερουσαλὴμ δὲ καὶ τὰ ἅγια εἶναι ἐλεύθερα· καὶ πάντα τὰ ὅπλα ὅσα κατεσκεύασας, καὶ τὰ ὀχυρώματα, ἃ ᾠκοδόμησας ὧν κρατεῖς, μενέτω σοι.
I svako dugovanje carsko, i buduća davanja carska, od sada i na sva vremena, otpuštaju ti se.
καὶ πᾶν ὀφείλημα βασιλικὸν καὶ τὰ ἐσόμενα βασιλικά, ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον ἀφιέσθω σοι·
A kada budemo ovladali carstvom našim, proslaviću tebe i narod tvoj i Svetinju (Hram) slavom velikom, tako da bude poznata slava vaša po svoj zemlji."
ὡς δ᾿ ἂν κρατήσωμεν τῆς βασιλείας ἡμῶν, δοξάσομέν σε καὶ τὸ ἔθνος σου καὶ τὸ ἱερὸν δόξῃ μεγάλῃ, ὥστε φανερὰν γενέσθαι τὴν δόξαν ὑμῶν ἐν πάσῃ τῇ γῇ’. 10 Ἔτους τετάρτου καὶ ἑβδομηκοστοῦ καὶ ἑκατοστοῦ ἐξῆλθεν Ἀντίοχος εἰς τὴν γῆν πατέρων αὐτοῦ, καὶ συνῆλθον πρὸς αὐτὸν πᾶσαι αἱ δυνάμεις, ὥστε ὀλίγους εἶναι τοὺς καταλειφθέντας σὺν Τρύφωνι.
Godine sto sedamdeset četvrte* dođe Antioh (VII Sidet) u zemlju otaca svojih, i priđoše mu sve vojne snage, tako da malobrojne ostaše sa Trifonom.
I gonjaše ga Antioh car, i bežeći dođe u Doru, koja je na moru.
καὶ ἐδίωξεν αὐτὸν Ἀντίοχος ὁ βασιλεύς, καὶ ἦλθε φεύγων εἰς Δωρᾶ τὴν ἐπὶ τῆς θαλάσσης·
Jer vide da se skupiše na njega zla, i ostavi ga vojska.
εἶδε γὰρ ὅτι συνῆκται ἐπ᾿ αὐτὸν τὰ κακά, καὶ ἀφῆκαν αὐτὸν αἱ δυνάμεις.
I ulogori se Antioh kod Dore i sa njim sto dvadeset hiljada ljudi ratnika i osam hiljada konjice.
καὶ παρενέβαλεν Ἀντίοχος ἐπὶ Δωρᾶ καὶ σὺν αὐτῷ δώδεκα μυριάδες ἀνδρῶν πολεμιστῶν καὶ ὀκτακισχιλία ἵππος.
I opkoli grad, i lađe sa mora priđoše, i pritiskaše grad s kopna i s mora, i ne pusti nikoga da izađe ili uđe.
καὶ ἐκύκλωσε τὴν πόλιν, καὶ τὰ πλοῖα ἀπὸ θαλάσσης συνῆψαν, καὶ ἔθλιβε τὴν πόλιν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης, καὶ οὐκ εἴασεν οὐδένα ἐκπορεύεσθαι καὶ εἰσπορεύεσθαι.
I dođe Numinije i oni s njime iz Rima imajući poslanice (upućene od njih) carevima i zemljama, u kojima beše napisano ovo:
Καὶ ἦλθε Νουμήνιος καὶ οἱ παρ᾿ αὐτοῦ ἐκ Ρώμης ἔχοντες ἐπιστολὰς τοῖς βασιλεῦσι καὶ ταῖς χώραις, ἐν αἷς ἐγέγραπτο τάδε·
"Levkije konzul Rimljana Ptolomeju caru (VII Fiskonu Evergetu) - da se raduje!
‘Λεύκιος ὕπατος Ρωμαίων Πτολεμαίῳ βασιλεῖ χαίρειν.
Poslanici Judeja dođoše k nama, prijatelji naši i saveznici, obnavljajući od početka prijateljstvo i savezništvo, poslani od Simona prvosveštenika i naroda (του δήμου) Judejskog.
οἱ πρεσβευταὶ τῶν Ἰουδαίων ἦλθον πρὸς ἡμᾶς, φίλοι ἡμῶν καὶ σύμμαχοι, ἀνανεούμενοι τὴν ἐξ ἀρχῆς φιλίαν καὶ συμμαχίαν, ἀπεσταλμένοι ἀπὸ Σίμωνος τοῦ ἀρχιερέως καὶ τοῦ δήμου τῶν Ἰουδαίων·
I donesoše štit zlatni od hiljadu kesa (vrednosti).
ἤνεγκαν δὲ ἀσπίδα χρυσῆν ἀπὸ μνῶν χιλίων.
Bi nam, zato, ugodno da napišemo carevima i zemljama da im ne traže zla i ne ratyjy protiv njih i gradova njihovih i zemlje njihove; i da ne budu saveznici neprijateljima njihovim.
ἤρεσεν οὖν ἡμῖν γράψαι τοῖς βασιλεῦσι καὶ ταῖς χώραις ὅπως μὴ ἐκζητήσωσιν αὐτοῖς κακὰ καὶ μὴ πολεμήσωσιν αὐτοὺς καὶ τὰς πόλεις αὐτῶν καὶ τὴν χώραν αὐτῶν καὶ ἵνα μὴ συμμαχήσωσι τοῖς πολεμοῦσιν αὐτούς.
A bi nam po volji da primimo štit od njih.
ἔδοξε δὲ ἡμῖν δέξασθαι τὴν ἀσπίδα παρ᾿ αὐτῶν.
Ako pak neki pogubnici (izdajnici) pobegoše iz zemlje njihove vama, predajte ih Simonu prvosvešteniku da im presudi po zakonu njihovom."
εἴ τινες οὖν λοιμοὶ διαπεφεύγασιν ἐκ τῆς χώρας αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς, παράδοτε αὐτοὺς Σίμωνι τῷ ἀρχιερεῖ, ὅπως ἐκδικήσῃ ἐν αὐτοῖς κατὰ τὸν νόμον αὐτῶν’. 22 Καὶ τὰ αὐτὰ ἔγραψε Δημητρίῳ τῷ βασιλεῖ καὶ Ἀττάλῳ, Ἀριαράθῃ καὶ Ἀρσάκῃ
I isto napisaše Dimiriju (II Nikanoru) caru, i Atalu (Pergamskom), Ariaratu (Kapadokijskom) i Arsaku (Persijskom),
I u sve zemlje, i u Sampsamu, i Spartancima, i na Dilos, i u Mindo, i u Sikion, i u Kariju, i na Samos, i u Pamfiliju, i u Likiju, i u Halikarnas, i na Rodos, i u Fasilidu, i na Kos, i u Sidu, i u Aradon, i u Gortinu, i u Knidu, i na Kipar, i u Kirinu.
καὶ εἰς πάσας τὰς χώρας καὶ Σαμψάμῃ καὶ Σπαρτιάταις καὶ εἰς Δῆλον καὶ Μύνδον καὶ Σικυῶνα καὶ εἰς τὴν Καρίαν καὶ εἰς Σάμον καὶ εἰς τὴν Παμφυλίαν καὶ εἰς τὴν Λυκίαν καὶ εἰς Ἁλικαρνασσὸν καὶ εἰς Ρόδον καὶ εἰς Φασηλίδα καὶ εἰς Κῶ καὶ εἰς Σίδην καὶ εἰς Ἄραδον καὶ εἰς Γόρτυναν καὶ Κνίδον καὶ Κύπρον καὶ Κυρήνην.
A prepis njihov napisaše (dostaviše) Simonu prvosvešteniku.
τὸ δὲ ἀντίγραφον αὐτῶν ἔγραψαν Σίμωνι τῷ ἀρχιερεῖ.
A Antioh (VII Sidet) car ulogori se kod Dore po drugi put, pružajući na svaki način na nju ruke, i praveći opsadne sprave; i zatvori Trifona da ne može ulaziti ni izlaziti.
Ἀντίοχος δὲ ὁ βασιλεὺς παρενέβαλεν ἐπὶ Δωρᾶ ἐν τῇ δευτέρᾳ, προσάγων διὰ παντὸς αὐτῇ τὰς χεῖρας καὶ μηχανὰς ποιούμενος καὶ συνέκλεισε τὸν Τρύφωνα τοῦ μὴ εἰσπορεύεσθαι καὶ ἐκπορεύεσθαι.
I posla njemu (Antiohu) Simon dve hiljade ljudi izabranih da se bore uz njega, i srebro i zlato i oruđa dovoljno.
καὶ ἀπέστειλεν αὐτῷ Σίμων δισχιλίους ἄνδρας ἐκλεκτοὺς συμμαχῆσαι αὐτῷ καὶ ἀργύριον καὶ χρυσίον καὶ σκεύη ἱκανά.
I ne htede ih primiti, nego odbaci sve što mu je ranije obećao, i otuđivaše se od njega.
καὶ οὐκ ἠβούλετο αὐτὰ δέξασθαι, ἀλλ᾿ ἠθέτησε πάντα, ὅσα συνέθετο αὐτῷ τὸ πρότερον, καὶ ἠλλοτριοῦντο αὐτῷ.
I posla k njemu Atinovija, jednoga od prijatelja svojih, da s njime porazgovara, govoreći: "Vi držite Jopu i Gazaru i tvrđavu u Jerusalimu, gradove carstva moga.
καὶ ἀπέστειλε πρὸς αὐτὸν Ἀθηνόβιον ἕνα τῶν φίλων αὐτοῦ κοινολογησάμενον αὐτῷ λέγων· ὑμεῖς κατακρατεῖτε τῆς Ἰόππης καὶ Γαζάρων καὶ τῆς ἄκρας τῆς ἐν Ἱερουσαλήμ, πόλεις τῆς βασιλείας μου.
Njihove okoline opustošiste i učiniste ranu veliku na zemlji; i zagospodariste mnogim mestima u carstvu mojem.
τὰ ὅρια αὐτῶν ἠρημώσατε καὶ ἐποιήσατε πληγὴν μεγάλην ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐκυριεύσατε τόπων πολλῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ μου.
Sada, dakle, predajte gradove koje zauzeste i poreze mesta kojima ovladaste, izvan granica Judeje.
νῦν οὖν παράδοτε τὰς πόλεις, ἃς κατελάβεσθε, καὶ τοὺς φόρους τῶν τόπων, ὧν κατεκυριεύσατε ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἰουδαίας.
Ako li ne, dajte umesto njih petsto talanata srebra, i za rušenje što porušiste i za poreze gradova još drugih petsto talanata. Ako li ne, doći ćemo i zaratiti protiv vas."
εἰ δὲ μή, δότε ἀντ᾿ αὐτῶν πεντακόσια τάλαντα ἀργυρίου καὶ τῆς καταφθορᾶς, ἧς κατεφθάρκατε, καὶ τῶν φόρων τῶν πόλεων ἄλλα τάλαντα πεντακόσια· εἰ δὲ μή, παραγενόμενοι ἐκπολεμήσομεν ὑμᾶς.
I dođe Atinovije, prijatelj carev, u Jerusalim, i vide slavu Simonovu, i odaju (kabinet) sa zlatnim i srebrnim sasudima, i pompu veliku (παράστασιν ίκανήν), i bi zapanjen. I iznese mu reči careve.
καὶ ἦλθεν Ἀθηνόβιος φίλος τοῦ βασιλέως εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ εἶδε τὴν δόξαν Σίμωνος καὶ κυλικεῖον μετὰ χρυσωμάτων καὶ ἀργυρωμάτων καὶ παράστασιν ἱκανὴν καὶ ἐξίστατο καὶ ἀπήγγειλεν αὐτῶ τοὺς λόγους τοῦ βασιλέως.
I odgovorivši Simon, reče mu: "Niti tuđu zemlju uzesmo, niti tuđe držimo, nego je nasleđe otaca našh, koje od neprijatelja naših za neko vreme beše nepravedno ovladano.
καὶ ἀποκριθεὶς Σίμων εἶπεν αὐτῷ· οὔτε γῆν ἀλλοτρίαν εἰλήφαμεν οὔτε ἀλλοτρίων κεκρατήκαμεν, ἀλλὰ τῆς κληρονομίας τῶν πατέρων ἡμῶν, ὑπὸ δὲ ἐχθρῶν ἡμῶν ἔν τινι καιρῷ ἀκρίτως κατεκρατήθη·
Mi pak, imajući priliku, držaćemo nasleđe otaca naših.
ἡμεῖς δὲ καιρὸν ἔχοντες ἀντεχόμεθα τῆς κληρονομίας τῶν πατέρων ἡμῶν.
A za Jopu i Gazaru, koje tražiš, one činjahu narodu ranu veliku u zemlji mojoj, za njih ćemo dati sto talanata."
περὶ δὲ Ἰόππης καὶ Γαζάρων, ὧν αἰτεῖς, αὗται ἐποίουν ἐν τῷ λαῷ πληγὴν μεγάλην κατὰ τὴν χώραν ἡμῶν, τούτων δώσομεν τάλαντα ἑκατόν. καὶ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῷ Ἀθηνόβιος λόγον,
I ne odgovori mu (Atinovije) ni reč, nego se vrati s ljutinom caru i kaza mu ove reči, i slavu Simonovu i sve što je video. I razgnjevi se car gnjevom velikim.
ἀπέστρεψε δὲ μετὰ θυμοῦ πρὸς τὸν βασιλέα καὶ ἀπήγγειλεν αὐτῷ τοὺς λόγους τούτους καὶ τὴν δόξαν Σίμωνος καὶ πάντα, ὅσα εἶδε, καὶ ὠργίσθη ὁ βασιλεὺς ὀργὴν μεγάλην.
A Trifon ušavši u lađu pobeže u Ortosiju.
Τρύφων δὲ ἐμβὰς εἰς πλοῖον ἔφυγεν εἰς Ὀρθωσιάδα.
I postavi car Kendeveja za nadstratega (έπιστράτηγον) Primorja, i dade mu snage pešadijske i konjičke.
καὶ κατέστησεν ὁ βασιλεὺς τὸν Κενδεβαῖον στρατηγὸν τῆς παραλίας καὶ δυνάμεις πεζικὰς καὶ ἱππικὰς ἔδωκεν αὐτῷ·
I naredi mu da se ulogori naspram Judeje, i zapovedi mu da izgradi Kedron i utvrdi vrata, i da (otuda) vojuje protiv naroda (Judejskog); a sam car gonjaše Trifona.
καὶ ἐνετείλατο αὐτῷ παρεμβαλεῖν κατὰ πρόσωπον τῆς Ἰουδαίας καὶ ἐνετείλατο αὐτῷ οἰκοδομῆσαι τὴν Κεδρὼν καὶ ὀχυρῶσαι τὰς πύλας καὶ ὅπως πολεμήσῃ τὸν λαόν· ὁ δὲ βασιλεὺς ἐδίωκε τὸν Τρύφωνα.
I dođe Kendevej u Jamniju i poče uznemiravati narod i nastupati u Judeju i zarobljavati narod i ubijati.
καὶ παρεγενήθη Κενδεβαῖος εἰς Ἰάμνειαν καὶ ἤρξατο τοῦ ἐρεθίζειν τὸν λαὸν καὶ ἐμβατεύειν εἰς τὴν Ἰουδαίαν καὶ αἰχμαλωτίζειν τὸν λαὸν καὶ φονεύειν,
I sagradi Kedron i postavi tamo konjanike i vojsku, da bi izlazeći odatle prolazio putevima Judeje, kao što mu naredi car.
καὶ ᾠκοδόμησε τὴν Κεδρὼν καὶ ἔταξεν ἐκεῖ ἱππεῖς καὶ δυνάμεις, ὅπως ἐκπορευόμενοι ἐξοδεύωσι τὰς ὁδοὺς τῆς Ἰουδαίας, καθὰ συνέταξεν αὐτῷ ὁ βασιλεύς.