1. Makavejska 14

I godine sto sedamdesete* sabra Dimitrije (II Nikanor) car vojsku svoju i otide u Miriju da pribavi pomoć sebi da bi vojevao na Trifona.

ΚΑΙ ἐν ἔτει δευτέρῳ καὶ ἑβδομηκοστῷ καὶ ἑκατοστῷ συνήγαγε Δημήτριος ὁ βασιλεὺς τὰς δυνάμεις αὐτοῦ καὶ ἐπορεύθη εἰς Μηδίαν τοῦ ἐπισπάσασθαι βοήθειαν αὐτῷ, ὅπως πολεμήσῃ τὸν Τρύφωνα.

I ču Arsak car Persije i Midije da je došao Dimitrije u njegove granice, i posla jednoga od velikaša svojih da ga uhvati živa.

καὶ ἤκουσεν Ἀρσάκης ὁ βασιλεὺς τῆς Περσίδος καὶ Μηδίας ὅτι ἦλθε Δημήτριος εἰς τὰ ὅρια αὐτοῦ, καὶ ἀπέστειλεν ἕνα τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ συλλαβεῖν αὐτὸν ζῶντα.

I otide i napade tabor Dimitrijev i uhvati ga i dovede ga Arsaku, i vrže ga u tamnicu.

καὶ ἐπορεύθη καὶ ἐπάταξε τὴν παρεμβολὴν Δημητρίου καὶ συνέλαβεν αὐτὸν καὶ ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς Ἀρσάκην, καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν φυλακῇ.

I umiri se zemlja Judina u sve dane Simonove, i on iskaše dobra narodu svome, i dopade im se vlast njegova i slava njegova u sve dane.

Καὶ ἡσύχασεν ἡ γῆ Ἰούδα πάσας τὰς ἡμέρας Σίμωνος, καὶ ἐζήτησαν ἀγαθὰ τῷ ἔθνει αὐτοῦ, καὶ ἤρεσεν αὐτοῖς ἡ ἐξουσία αὐτοῦ καὶ ἡ δόξα αὐτοῦ πάσας τὰς ἡμέρας.

I sa svom slavom svojom uze Jopu za pristanište i učini pristup ostrvima morskim.

καὶ μετὰ πάσης τῆς δόξης αὐτοῦ ἔλαβε τὴν Ἰόππην εἰς λιμένα καὶ ἐποίησεν εἴσοδον ταῖς νήσοις τῆς θαλάσσης.

I proširi granice narodu svome i vladaše (čvrsto) zemljom.

καὶ ἐπλάτυνε τὰ ὅρια τῷ ἔθνει αὐτοῦ καὶ ἐκράτησε τῆς χώρας.

I sakupi mnogo zarobljenika (Judejaca iz ruku tuđih), i zagospodari Gazarom i Vetsurom i tvrđavom (Jerusalima), i istrebi nečistote iz nje. I ne beše ko bi mu se suprotstavio.

καὶ συνήγαγεν αἰχμαλωσίαν πολλὴν καὶ ἐκυρίευσε Γαζάρων καὶ Βαιθσούρων καὶ τῆς ἄκρας· καὶ ἐξῇρε τὰς ἀκαθαρσίας ἐξ αὐτῆς, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἀντικείμενος αὐτῷ.

I behu (Judeji) zemljodelci zemlje svoje u miru; i zemlja davaše rod svoj i drveće poljsko plod svoj.

καὶ ἦσαν γεωργοῦντες τὴν γῆν αὐτῶν μετ᾿ εἰρήνης, καὶ ἡ γῆ ἐδίδου τὰ γεννήματα αὐτῆς καὶ τὰ ξύλα τῶν πεδίων τὸν καρπὸν αὐτῶν.

Stariji seđahu na trgovima; svi razgovarahu zajedno o dobrima, i mladići obukoše slavu i odelo ratničko.

πρεσβύτεροι ἐν ταῖς πλατείαις ἐκάθηντο, πάντες περὶ ἀγαθῶν ἐκοινολογοῦντο, καὶ οἱ νεανίσκοι ἐνεδύσαντο δόξας καὶ στολὰς πολέμου.

Gradovima davaše hranu i postavi im sprave utvrđenja, dok se ne spominjaše (dok se ne proču) ime slave njegove do krajeva zemlje.

ταῖς πόλεσιν ἐχορήγησε βρώματα καὶ ἔταξεν αὐτὰς ἐν σκεύεσιν ὀχυρώσεως, ἕως ὅτου ὠνομάσθη τὸ ὄνομα τῆς δόξης αὐτοῦ ἕως ἄκρου τῆς γῆς.

Učini mir na zemlji, i veseljaše se Izrailj veseljem velikim.

ἐποίησε τὴν εἰρήνην ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ εὐφράνθη Ἰσραὴλ εὐφροσύνην μεγάλην.

I sede svaki pod čokot svoj i smokvu svoju, i nije bilo ko bi ih plašio.

καὶ ἐκάθισεν ἕκαστος ὑπὸ τὴν ἄμπελον αὐτοῦ καὶ τὴν συκῆν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐκφοβῶν αὐτούς.

I nestade ratujućeg protiv njih na zemlji, i carevi biše satrveni u dane one.

καὶ ἐξέλιπεν ὁ πολεμῶν αὐτοὺς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ οἱ βασιλεῖς συνετρίβησαν ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις.

I ukrepi sve smirene (ταπεινούς - ponižene) naroda svoga. Zakon istraživaše (έξεζήτησεν - izučavaše i tražaše izvršenje), i iskoreni svakog bezakonoga i lukavoga.

καὶ ἐστήρισε πάντας τοὺς ταπεινοὺς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ· τὸν νόμον ἐξεζήτησε καὶ ἐξῇρε πάντα ἄνομον καὶ πονηρόν·

Svetinju (Hrama) proslavi i umnoži sasude njene.

τὰ ἅγια ἐδόξασε, καὶ ἐπλήθυνε τὰ σκεύη τῶν ἁγίων.

I ču se u Rimu da umre Jonatan, i do Sparte, i ožalostiše se veoma.

Καὶ ἠκούσθη ἐν Ρώμῃ, ὅτι ἀπέθανεν Ἰωνάθαν, καὶ ἕως Σπάρτης, καὶ ἐλυπήθησαν σφόδρα.

A kada čuše da Simon brat njegov postade prvosveštenik mesto njega, i da on vlada zemljom i gradovima u njoj,

ὡς δὲ ἤκουσαν, ὅτι Σίμων ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ γέγονεν ἀντ᾿ αὐτοῦ ἀρχιερεὺς καὶ ἐπικρατεῖ τῆς χώρας καὶ τῶν πόλεων τῶν ἐν αὐτῇ,

Napisaše mu na tablicama bronzanim da obnove sa njim prijateljstvo i savezništvo, koje ustanovite sa Judom i Jonatanom, braćom njegovom.

ἔγραψαν πρὸς αὐτὸν δέλτοις χαλκαῖς τοῦ ἀνανεώσασθαι πρὸς αὐτὸν φιλίαν καὶ τὴν συμμαχίαν, ἣν ἔστησαν πρὸς Ἰούδαν καὶ Ἰωνάθαν τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ.

I biše pročitane pred crkvom (sabranjem naroda) u Jerusalimu.

καὶ ἀνεγνώσθησαν ἐνώπιον τῆς ἐκκλησίας ἐν Ἱερουσαλήμ.

I ovo je prepis poslanica, koje poslaše Spartanci: "Načalnici Spartanaca i grad - Simonu svešteniku velikom i starešinama i sveštenicima i ostalom narodu (δήμω) Judejskom, braći - da se raduju!

καὶ τοῦτο τὸ ἀντίγραφον τῶν ἐπιστολῶν, ὧν ἀπέστειλαν οἱ Σπαρτιάται· ‘Σπαρτιατῶν ἄρχοντες καὶ ἡ πόλις Σίμωνι ἱερεῖ μεγάλῳ καὶ τοῖς πρεσβυτέροις καὶ τοῖς ἱερεῦσι καὶ τῷ λοιπῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων ἀδελφοῖς χαίρειν.

Poslanici poslani narodu našem javiše nam o slavi vašoj i časti, i obradovasmo se dolasku njihovom.

οἱ πρεσβευταὶ οἱ ἀποσταλέντες πρὸς τὸν δῆμον ἡμῶν ἀπήγγειλαν ἡμῖν περὶ τῆς δόξης ὑμῶν καὶ τιμῆς, καὶ ηὐφράνθημεν ἐπὶ τῇ ἐφόδῳ αὐτῶν.

I ispisasmo rečeno od njih u zapisnike narodne (του δήμου - opštine), ovako: Numinije sin Antiohov i Antipatar sin Jasonov, poslanici Judejaca, dođoše nam obnavljajući prijateljstvo sa nama.

καὶ ἀνεγράψαμεν τὰ ὑπ᾿ αὐτῶν εἰρημένα ἐν ταῖς βουλαῖς τοῦ δήμου οὕτως· Νουμήνιος Ἀντιόχου καὶ Ἀντίπατρος Ἰάσωνος πρεσβευταὶ Ἰουδαίων ἤλθοσαν πρὸς ἡμᾶς ἀνανεούμενοι τὴν πρὸς ἡμᾶς φιλίαν.

I bi ugodno narodu da primimo ove ljude slavno i da unesemo prepis reči njihovih u zvanične narodne knjige da narod Spartanaca ima uspomenu. A prepis ovoga napisasmo Simonu prvosvešteniku."

καὶ ἤρεσε τῷ δήμῳ ἐπιδέξασθαι τοὺς ἄνδρας ἐνδόξως καὶ τοῦ θέσθαι τὸ ἀντίγραφον τῶν λόγων αὐτῶν ἐν τοῖς ἀποδεδειγμένοις τῶ δήμῳ βιβλίοις τοῦ ἔχειν μνημόσυνον τὸν δῆμον τῶν Σπαρτιατῶν. τὸ δὲ ἀντίγραφον τούτων ἐγράψαμεν Σίμωνι τῷ ἀρχιερεῖ’.  24 Μετὰ δὲ ταῦτα ἀπέστειλε Σίμων τὸν Νουμήνιον εἰς Ρώμην ἔχοντα ἀσπίδα χρυσῆν μεγάλην ὁλκῆς μνῶν χιλίων εἰς τὸ στῆσαι πρὸς αὐτοὺς τὴν συμμαχίαν.

Posle ovoga posla Simon Numinija u Rim, sa velikim zlatnim štitom teškim hiljadu kesa, da utvrdi savez sa njima.

A kad narod (Rimski δήμος) ču te reči, rekoše: "Kakvom ćemo zahvalnošću uzvratiti Simonu i sinovima njegovim?

Ὡς δὲ ἤκουσεν ὁ δῆμος τῶν λόγων τούτων, εἶπαν· τίνα χάριν ἀποδώσομεν Σίμωνι καὶ τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ;

Jer ostade čvrst on i braća njegova i dom oca njegova, i ratom oteraše neprijatelja Izrailja od njih i stekoše sebi slobodu." I upisaše u tablice bronzane i staviše na stubove na gori Sionu.

ἐστήρισε γὰρ αὐτὸς καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ καὶ ὁ οἶκος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ ἐπολέμησαν τοὺς ἐχθροὺς Ἰσραὴλ ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ ἔστησαν αὐτῷ ἐλευθερίαν. καὶ κατέγραψαν ἐν δέλτοις χαλκαῖς καὶ ἔθεντο ἐν στήλαις ἐν ὄρει Σιών.

A ovo je prenie pisma: "Osamnaestoga dana meseca Elula, godine sto sedamdeset druge* - a to je treća godina Simona prvosveštenika velikoga, u Asaramelu -

καὶ τοῦτο τὸ ἀντίγραφον τῆς γραφῆς· ‘ Ὀκτωκαιδεκάτῃ Ἐλούλ, ἔτους δευτέρου καὶ ἑβδομηκοστοῦ καὶ ἑκατοστοῦ  καὶ τοῦτο τρίτον ἔτος ἐπὶ Σίμωνος ἀρχιερέως

Na velikoj skupštini sveštenika i naroda i velikaša narodnih i starešina zemlje, obznaniše nam:

ἐν ἀσαραμὲλ  ἐπὶ συναγωγῆς μεγάλης ἱερέων καὶ λαοῦ καὶ ἀρχόντων ἔθνους καὶ τῶν πρεσβυτέρων τῆς χώρας ἐγνώρισεν ἡμῖν·

Pošto mnogo puta nastadoše ratovi u zemlji, a Simon sin Matatijin, sveštenik od sinova Joarivovih, i braća njegova, izložiše sebe opasnosti i suprotstaviše se protivnicima naroda njihovog, da bi opstala Svetinja njihova i Zakon, i slavom velikom proslaviše narod svoj.

ἐπεὶ πολλάκις ἐγενήθησαν πόλεμοι ἐν τῇ χώρᾳ, Σίμων δὲ ὁ υἱὸς Ματταθίου ὁ υἱὸς τῶν υἱῶν Ἰωαρὶβ καὶ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ἔδωκαν ἑαυτοὺς τῷ κινδύνῳ καὶ ἀντέστησαν τοῖς ὑπεναντίοις τοῦ ἔθνους αὐτῶν, ὅπως σταθῇ τὰ ἅγια αὐτῶν καὶ ὁ νόμος, καὶ δόξῃ μεγάλῃ ἐδόξασαν τὸ ἔθνος αὐτῶν.

I sabra Jonatan narod njihov i postade im prvosveštenik, i bi pridodat narodu svome.

καὶ ἤθροισεν Ἰωνάθαν τὸ ἔθνος αὐτῶν καὶ ἐγενήθη αὐτοῖς ἀρχιερεὺς καὶ προσετέθη πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ,

I nameriše neprijatelji njihovi da nastupe na zemlju njihovu [da satru zemlju njihovu] i pruže ruku na Svetinju njihovu.

καὶ ἐβουλήθησαν οἱ ἐχθροὶ αὐτῶν ἐμβατεῦσαι εἰς τὴν χώραν αὐτῶν τοῦ ἐκτρῖψαι τὴν χώραν αὐτῶν καὶ ἐκτεῖναι χεῖρας ἐπὶ τὰ ἅγια αὐτῶν.

Tada ustade Simon i vojeva za narod svoj, i potroši novac mnogi od svoje imovine, i snabde oružjem ljude vojske naroda svoga i dade im plate.

τότε ἀνέστη Σίμων, καὶ ἐπολέμησε περὶ τοῦ ἔθνους αὐτοῦ καὶ ἐδαπάνησε χρήματα πολλὰ τῶν ἑαυτοῦ καὶ ὡπλοδότησε τοὺς ἄνδρας τῆς δυνάμεως τοῦ ἔθνους αὐτοῦ καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ὀψώνια

I utvrdi gradove Judeje, i Vetsuru koja je na granicama Judeje, gde je ranije bilo oružje neprijatelja, i postavi tamo vojnu posadu - ljude Judejce.

καὶ ὠχύρωσε τὰς πόλεις τῆς Ἰουδαίας καὶ τὴν Βαιθσούραν τὴν ἐπὶ τῶν ὁρίων τῆς Ἰουδαίας, οὗ ἦν τὰ ὅπλα τῶν πολεμίων τὸ πρότερον, καὶ ἔθετο ἐκεῖ φρουρὰν ἄνδρας Ἰουδαίους.

I Jopu utvrdi koja je na moru, i Gazaru koja je na granicama Azota, gde su ranije boravili neprijatelji, i nastani tamo Judeje; i sve što je bilo pogodno za njihovu ponovnu izgradnju stavio je u njih.

καὶ Ἰόππην ὠχύρωσε τὴν ἐπὶ τῆς θαλάσσης καὶ τὴν Γάζαρα τὴν ἐπὶ τῶν ὁρίων Ἀζώτου, ἐν ᾗ ᾤκουν οἱ πολέμιοι τὸ πρότερον ἐκεῖ, καὶ κατῴκισεν ἐκεῖ Ἰουδαίους, καὶ ὅσα ἐπιτήδεια ἦν πρὸς τὴν τούτων ἐπανόρθωσιν, ἔθετο ἐν αὐτοῖς.

I vide narod vernost (την πίστιν = veru) Simonovu i slavu, koju nameravaše učiniti narodu svome, i postavite ga za igemona (vođu) svoga i prvosveštenika, jer je on učinio sve to, i pravdu, i veru, koju je očuvao narodu svome, i tražaše na svaki način da uzdigne narod svoj.

καὶ εἶδεν ὁ λαὸς τὴν πρᾶξιν τοῦ Σίμωνος καὶ τὴν δόξαν, ἣν ἐβουλεύσατο ποιῆσαι τῷ ἔθνει αὐτοῦ, καὶ ἔθεντο αὐτὸν ἡγούμενον αὐτῶν καὶ ἀρχιερέα διὰ τὸ αὐτὸν πεποιηκέναι πάντα ταῦτα καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν πίστιν, ἣν συνετήρησε τῷ ἔθνει αὐτοῦ, καὶ ἐζήτησε παντὶ τρόπῳ ὑψῶσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ.

I u danima njegovim bi dat uspeh (ενοδώθή) rukama njegovim da iskoreni neznabošce iz zemlje njihove i one u gradu Davidovu u Jerusalimu, koji načiniše sebi tvrđavu iz koje izlažahu i skrnavljahu unaokrug Svetinje i činjahu veliku ranu u Mestu Čistom (έν άγνεία - tamo gde je čistota).

καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ εὐωδώθη ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τοῦ ἐξαρθῆναι τὰ ἔθνη ἐκ τῆς χώρας αὐτῶν καὶ τοὺς ἐν τῇ πόλει Δαυὶδ τοὺς ἐν Ἱερουσαλήμ, οἳ ἐποίησαν ἑαυτοῖς ἄκραν, ἐξ ἧς ἐξεπορεύοντο καὶ ἐμίαινον κύκλῳ τῶν ἁγίων καὶ ἐποίουν πληγὴν μεγάλην ἐν τῇ ἁγνείᾳ.

I nastani u njoj (tvrđavi) ljude Judejce i utvrdi je za sigurnost Zemlje i Grada, i uzvisi zidove Jerusalima.

καὶ κατῴκισεν ἐν αὐτῇ ἄνδρας Ἰουδαίους καὶ ὠχύρωσεν αὐτὴν πρὸς ἀσφάλειαν τῆς χώρας καὶ τῆς πόλεως καὶ ὕψωσε τὰ τείχη Ἱερουσαλήμ,

I car Dimitrije potvrdi njemu prvosveštenstvo shodno tome;

καὶ ὁ βασιλεὺς Δημήτριος ἔστησεν αὐτῷ τὴν ἀρχιερωσύνην κατὰ ταῦτα

I uvrsti ga među prijatelje svoje i proslavi ga slavom velikom.

καὶ ἐποίησεν αὐτὸν τῶν φίλων αὐτοῦ καὶ ἐδόξασεν αὐτὸν δόξῃ μεγάλῃ.

Jer ču da se Judeji zovu od Rimljana prijateljima i saveznicima, i da su slavno dočekali poslanike Simonove;

ἤκουσε γὰρ ὅτι προσηγόρευνται οἱ Ἰουδαῖοι ὑπὸ Ρωμαίων φίλοι καὶ σύμμαχοι καὶ ἀδελφοί, καὶ ὅτι ἀπήντησαν τοῖς πρεσβευταῖς Σίμωνος ἐνδόξως,

I da su blagoizvoleli Judeji i sveštenici da im Simon bude igemon (vođa) i prvosveštenik vavek, dokle ne ustane Prorok Verni.

καὶ ὅτι εὐδόκησαν οἱ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ ἱερεῖς τοῦ εἶναι Σίμωνα ἡγούμενον καὶ ἀρχιερέα εἰς τὸν αἰῶνα ἕως τοῦ ἀναστῆναι προφήτην πιστὸν

I da bude nad njima strateg (vojskovođa) i kako će on sam sobom da za Svetinju postavlja (nadležna lica) nad poslovima njihovim, i nad zemljom, i nad oružjem, i nad utvrđenjima;

καὶ τοῦ εἶναι ἐπ᾿ αὐτῶν στρατηγὸν καὶ ὅπως μέλῃ αὐτῷ περὶ τῶν ἁγίων καθιστάναι αὐτοὺς ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῆς χώρας καὶ ἐπὶ τῶν ὅπλων καὶ ἐπὶ τῶν ὀχυρωμάτων,

I kako će on brinuti o Svetinji; i kako ga svi slušaju, i kako se pišu s imenom njegovim svi (zvanični) spisi u zemlji; i kako nosi porfiru i zlatnu kopču;

καὶ ὅπως μέλῃ αὐτῷ περὶ τῶν ἁγίων, καὶ ὅπως ἀκούηται ὑπὸ πάντων, καὶ ὅπως γράφωνται ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ πᾶσαι συγγραφαὶ ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ ὅπως περιβάλληται πορφύραν καὶ χρυσοφορῇ·

I nije moguće nikome od naroda i sveštenika da porekne nešto od toga ili da protivureči onome što on govori; ili da okupi zbor u zemlji bez njega; ili da ogrne porfiru ili da ponese zlatnu kopču.

καὶ οὐκ ἐξέσται οὐδενὶ τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἱερέων ἀθετῆσαί τι τούτων καὶ ἀντειπεῖν τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ ρηθησομένοις καὶ ἐπισυστρέψαι συστροφὴν ἐν τῇ χώρᾳ ἄνευ αὐτοῦ καὶ περιβάλλεσθαι πορφύραν καὶ ἐμπορποῦσθαι πόρπην χρυσῆν·

A ako neko i pored toga učini ili prekrši nešto od toga, biće krivac."

ὃς δ᾿ ἂν παρὰ ταῦτα ποιήσῃ ἢ ἀθετήσῃ τι τούτων, ἔνοχος ἔσται’.  46 καὶ εὐδόκησε πᾶς ὁ λαὸς θέσθαι Σίμωνι καὶ ποιῆσαι κατὰ τοὺς λόγους τούτους.

I blagoizvole sav narod da odobri Simonu da radi (postupa) po ovim rečima.

I prihvati Simon i blagoizvole biti prvosveštenik i strateg i etnarh (στρατηγός και έθνάχης - vojni i politički vođa naroda) Judeja i sveštenika i da prvenstvuje nad svima (προστατήσαι πάντων - prvi stoji i štiti sve).

καὶ ἐπεδέξατο Σίμων καὶ εὐδόκησεν ἀρχιερατεύειν καὶ εἶναι στρατηγὸς καὶ ἐθνάρχης τῶν Ἰουδαίων καὶ ἱερέων καὶ τοῦ προστατῆσαι πάντων.

I rekoše da se ovaj napis (tekst) stavi na tablice bronzane i one stave u dvorište Svetinje na mestu istaknutom.

καὶ τὴν γραφὴν ταύτην εἶπον θέσθαι ἐν δέλτοις χαλκαῖς καὶ στῆσαι αὐτὰς ἐν περιβόλῳ τῶν ἁγίων ἐν τόπῳ ἐπισήμῳ,

A prepisi ovoga da se stave u riznicu, da imaju Simon i sinovi njegovi.

τὰ δὲ ἀντίγραφα αὐτῶν θέσθαι ἐν τῷ γαζοφυλακίῳ, ὅπως ἔχῃ Σίμων καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ.