Stari zavet
I šta je čudno - ako želje (pohote) duše, prema učešću (μετουσία zajedničarenju) u lepoti, bivaju poništene (άκνροϋνταϊ)!
Καὶ τί θαυμαστόν; εἰ αἱ τῆς ψυχῆς ἐπιθυμίαι πρὸς τὴν τοῦ κάλλους μετουσίαν ἀκυροῦνται;
Jer time se celomudreni Josif pohvaljuje što je mišlju (διάνοια umom) savladao sladostrašće.
ταύτῃ γοῦν ὁ σώφρων Ἰωσὴφ ἐπαινεῖται, ὅτι τῷ λογισμῷ καὶ τῇ διανοίᾳ περιεκράτησε τῆς ἡδυπαθείας.
Jer budući mlad i pun snage za opštenje (σινουσιασμόν parenje) poništio je razumom bodilo (ubod, nadražaj) strasti.
νέος γὰρ ὢν καὶ ἀκμάζων πρὸς συνουσιασμὸν ἠκύρωσε τῷ λογισμῷ τὸν τῶν παθῶν οἶστρον.
Ne samo da se razum pokazuje da nadvladava bodilo sladostrašća, nego i svake pohote (έπιτυμίας želje).
οὐ μόνον δὲ τὴν τῆς ἡδυπαθείας οἰστρηλασίαν ἐπικρατεῖν ὁ λογισμὸς φαίνεται, ἀλλὰ καὶ πάσης ἐπιθυμίας.
Jer Zakon govori: "Ne poželi žene bližnjega svoga, niti išta što je bližljega tvoga."
λέγει γοῦν ὁ νόμος· οὐκ ἐπιθυμήσεις τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον σου οὐδὲ ὅσα τῷ πλησίον σου ἐστίν.
Dakle, kada je Zakon rekao da ne zaželimo, daleko pre ću vas uveriti da razum može vladati nad željama. Kao i nad strastima koje sprečavaju pravednost.
καίτοι ὅτε μὴ ἐπιθυμεῖν ἡμᾶς εἴρηκεν ὁ νόμος, πολὺ πλέον πείσαιμ' ἂν ὑμᾶς ὅτι τῶν ἐπιθυμιῶν κρατεῖν δύναται ὁ λογισμός. ¨Ωσπερ καὶ τῶν κωλυτικῶν τῆς δικαιοσύνης παθῶν·
Inače, na koji se način neko ko je monofagos (koji nasamo jede) po naravi, i stomakougađač, ili još pijanica, prevaspitava, ako nije jasno da je razum gospodar nad strastima?
ἐπεὶ τίνα τρόπον μονοφάγος τις ὢν τὸ ἦθος καὶ γαστρίμαργος καὶ μέθυσος μεταπαιδεύεται, εἰ μὴ δῆλον ὅτι κύριός ἐστι τῶν παθῶν ὁ λογισμός;
Dakle, upravo vladajući se po Zakonu, makar neko i bio srebroljubiv, prisiljava svoju narav (τρόπον) da nevoljnicima pozajmljuje bez kamate, i posle nekoliko sedmina (opraštanja) gubi zajam.
αὐτίκα γοῦν τῷ νόμῳ πολιτευόμενος, κἂν φιλάργυρός τις ᾖ, βιάζεται τὸν ἑαυτοῦ τρόπον τοῖς δεομένοις δανείζων χωρὶς τόκων, καὶ τὸ δάνειον τῶν ἑβδομάδων ἐνστασῶν χρεοκοπούμενος.
I ako je neko škrt, držan je od Zakona zbog razuma te ne ubira plodove žetve, niti sabira (postotke) grožđa od vinograda. I na drugim (stvarima) moguće je poznati to: da razum vlada nad strastima.
κἂν φειδωλός τις ᾖ, ὑπὸ τοῦ νόμου κρατεῖται διὰ τὸν λογισμὸν μήτε ἐπικαρπολογούμενος τοὺς ἀμητοὺς μήτε ἐπιρρωγολογούμενος τοὺς ἀμπελῶνας. Καὶ ἐπὶ τῶν ἑτέρων ἔστιν ἐπιγνῶναι τοῦτο, ὅτι τῶν παθῶν ἐστιν ὁ λογισμὸς κρατῶν.
Jep Zakon vlada i nad blagonaklonošću prema roditeljima, ne čineći izdaju vrline zbog njih.
ὁ γὰρ νόμος καὶ τῆς πρὸς γονεῖς εὐνοίας κρατεῖ μὴ καταπροδιδοὺς τὴν ἀρετὴν δι' αὐτοὺς
I nad ljubavlju prema supruzi on vlada, izobličujući ovu zbog prestupa Zakona.
καὶ τῆς πρὸς γαμετὴν φιλίας ἐπικρατεῖ διὰ παρανομίαν αὐτὴν ἀπελέγχων.
On gospodari i nad ljubavlju prema deci, kažnjavajući ih zbog poroka.
καὶ τῆς τέκνων φιλίας κυριεύει διὰ κακίαν αὐτὰ κολάζων καὶ τῆς φίλων συνηθείας δεσπόζει διὰ πονηρίαν αὐτοὺς ἐξελέγχων.
I gospodari nad druženjem s prijateljima, kritikujući ih za zlo.
καὶ μὴ νομίσητε παράδοξον εἶναι, ὅπου γε καὶ ἔχθρας ὁ λογισμὸς ἐπικρατεῖν δύναται διὰ τὸν νόμον,
I nemojte misliti da je to čudno, kad razum može i neprijateljstvo savladati radi Zakona: Ne sekući pitomo drveće protivnicima, nego ga spasavajući neprijateljima od onih koji ih uništavaju i podižući palo drveće.
μήτε δενδροτομῶν τὰ ἥμερα τῶν πολεμίων φυτά, τὰ δὲ τῶν ἐχθρῶν τοῖς ἀπολέσασι διασώζων καὶ τὰ πεπτωκότα συνεγείρων.
A i nad onim nasrtljivijim strastima vidi se da vlada razum: nad vlastoljubljem i sujetnošću i gordošću i velehvalisavošću i zavistljivošću.
Καὶ τῶν βιαιοτέρων δὲ παθῶν ἐπικρατεῖν ὁ λογισμὸς φαίνεται, φιλαρχίας καὶ κενοδοξίας καὶ ἀλαζονείας καὶ μεγαλαυχίας καὶ βασκανίας.
Jep sve te zloćudne strasti celomudreni um (o σώφρων νους) potiskuje, kao i gnjev, jer i njime gospodari.
πάντα γὰρ ταῦτα τὰ κακοήθη πάθη ὁ σώφρων νοῦς εἰς ἀγαθὸν προτρέπων ἀπωθεῖται καὶ βιάζεται, ὥσπερ καὶ τὸν θυμόν· καὶ γὰρ τούτου δεσπόζει.
Jep kada se gnevljaše Mojsije na Datana i Avirona, nije gnjevom učinio nešto protiv njih, nego je razumom gnjev ukrotio.
θυμούμενός γέ τοι Μωσῆς κατὰ Δαθὰν καὶ Ἀβειρὼν οὐ θυμῷ τι κατ' αὐτῶν ἐποίησεν, ἀλλὰ λογισμῷ τὸν θυμὸν διῃ£τησεν.
Jep je moćan celomudren um, kao što rekoh, da dobro pobedi (άριστεϋσαι) protiv strasti: da neke od njih promeni, a neke i ukine.
δυνατὸς γὰρ ὁ σώφρων νοῦς, ὡς ἔφην, κατὰ τῶν παθῶν ἀριστεῦσαι καὶ τὰ μὲν αὐτῶν μεταθεῖναι, τὰ δὲ καὶ ἀκυρῶσαι.
Inače, zašto svemudri otac naš Jakov okrivljuje one oko Simeona i Levija, što su nerazumno Sihimićane (u Sihemu) svenarodno poklali, govoreći: Proklet gnjev njihov?
ἐπεὶ διατί ὁ πάνσοφος ἡμῶν πατὴρ Ἰακὼβ τοὺς περὶ Συμεὼν καὶ Λευΐν αἰτιᾶται, μὴ λογισμῷ τοὺς Σικιμίτας ἐθνηδὸν ἀποσφάξαντας λέγων· ἐπικατάρατος ὁ θυμὸς αὐτῶν;
Jer kad ne bi razum mogao vladati gnjevom, ne bi rekao tako.
εἰ μὴ γὰρ ἐδύνατο τοῦ θυμοῦ ὁ λογισμὸς κρατεῖν, οὐκ ἂν εἶπεν οὕτως.
Jer kada je Bog stvorio čoveka, zasadio je (περιεφύτευσεν) njegove strasti i vrline (τα ήθη),
ὁπηνίκα γὰρ ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον κατεσκεύασε, τὰ πάθη αὐτοῦ καὶ τὰ ἤθη περιεφύτευσεν.
Tada je nad svima ustoličio na presto sveštenoga vladara - um kroz čula;
ἡνίκα δὲ ἐπὶ πάντων τὸν ἱερὸν ἡγεμόνα νοῦν διὰ τῶν ἔνδον αἰσθητηρίων ἐνεθρόνισε,
A njemu (umu) dao je Zakon, po kome vladajući se, carovaće carstvo celomudreno i pravedno i dobro i hrabro (čojstveno).
καί τούτῳ νόμον ἔδωκε, καθ' ὃν πολιτευόμενος βασιλεύσει βασιλείαν σώφρονά τε καὶ δικαίαν καὶ ἀγαθὴν καὶ ἀνδρείαν.
Ali kako, reći će neko, ako je razum gospodar nad strastima, ne vlada nad zaboravom i neznanjem?
Πῶς οὖν, εἴποι τις ἄν, εἰ τῶν παθῶν ὁ λογισμὸς κρατεῖ, λήθης καὶ ἀγνοίας οὐ κρατεῖ;