1. Makavejska 1

I bi pošto pobedi Aleksandar, sin Filipov, Makedonski, koji iziđe iz zemlje Hetiim (Jelade) i porazi Darija, cara Persijskog i Midskog, i careva umesto njega, prethodno pak nad Jeladom.

ΚΑΙ ἐγένετο μετὰ τὸ πατάξαι Ἀλέξανδρον τὸν Φιλίππου τὸν Μακεδόνα, ὃς ἐξῆλθεν ἐκ τῆς γῆς Χεττειείμ, καὶ ἐπάταξε τὸν Δαρεῖον βασιλέα Περσῶν καὶ Μήδων καὶ ἐβασίλευσεν ἀντ᾿ αὐτοῦ πρότερος ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα.

I povede mnoge ratove, i ovlada mnogim tvrđavama, i pobi Careve zemaljske.

καὶ συνεστήσατο πολέμους πολλοὺς καὶ ἐκράτησεν ὀχυρωμάτων πολλῶν καὶ ἔσφαξε βασιλεῖς τῆς γῆς·

I prođe do krajeva Zemlje, i uze plen mnogih naroda. I umiri se Zemlja pred njime; i on se uzdiže, i pogordi se srce njegovo.

καὶ διῆλθεν ἕως ἄκρων τῆς γῆς καὶ ἔλαβε σκῦλα πλήθους ἐθνῶν. καὶ ἡσύχασεν ἡ γῆ ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ ὑψώθη, καὶ ἐπήρθη ἡ καρδία αὐτοῦ.

I sakupi veoma veliku vojsku, i vladaše nad zemljama i narodima i vladarima, i oni mu plaćahu danak.

καὶ συνήγαγε δύναμιν ἰσχυρὰν σφόδρα καὶ ἦρξε χωρῶν καὶ ἐθνῶν καὶ τυράννων, καὶ ἐγένοντο αὐτῷ εἰς φόρον.

I potom pade u postelju, i pozna da će umreti.

καὶ μετὰ ταῦτα ἔπεσεν ἐπὶ τὴν κοίτην καὶ ἔγνω ὅτι ἀποθνήσκει.

I dozva sluge svoje, one znamenitije, odrasle s njime od mladosti, i razdeli im carstvo svoje još za života.

καὶ ἐκάλεσε τοὺς παῖδας αὐτοῦ τοὺς ἐνδόξους τοὺς συντρόφους αὐτοῦ ἀπὸ νεότητος καὶ διεῖλεν αὐτοῖς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἔτι ζῶντος αὐτοῦ.

I carovaše Aleksandar godina dvanaest*, i umre.

καὶ ἐβασίλευσεν Ἀλέξανδρος ἔτη δώδεκα καὶ ἀπέθανε.

I zavladahu sluge njegove, svaki u mestu svome.

καὶ ἐπεκράτησαν οἱ παῖδες αὐτοῦ ἕκαστος ἐν τῷ τόπῳ αὐτοῦ.

I pošto on umre svi staviše (sebi) krune, i sinovi njihovi posle njih za mnogo godina. I umnožiše se zla na Zemlji.

καὶ ἐπέθεντο πάντες διαδήματα μετὰ τὸ ἀποθανεῖν αὐτὸν καὶ οἱ υἱοὶ αὐτῶν ὀπίσω αὐτῶν ἔτη πολλὰ καὶ ἐπλήθυναν κακὰ ἐν τῇ γῇ.

I proiziđe iz njih koren grehovni - Antioh Epifan (Slavni), sin cara Antioha (III Velikog), koji beše talac u Rimu. I zacari se godine sto trideset sedme* carovanja Jelinskog.

καὶ ἐξῆλθεν ἐξ αὐτῶν ρίζα ἁμαρτωλὸς Ἀντίοχος Ἐπιφανής, υἱὸς Ἀντιόχου βασιλέως, ὃς ἦν ὅμηρα ἐν τῇ Ρώμῃ· καὶ ἐβασίλευσεν ἐν ἔτει ἑκατοστῷ καὶ τριακοστῷ καὶ ἑβδόμῳ βασιλείας Ἑλλήνων.

U dane one iziđoše u Izrailju sinovi prestupnici (Zakona) i ubeđivahu mnoge govoreći: "Hajde da sklopimo savez sa neznabošcima koji su oko nas, jer otkako se odvojismo od njih snađoše nas mnoga zla."

Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐξῆλθον ἐξ Ἰσραὴλ υἱοὶ παράνομοι καὶ ἀνέπεισαν πολλοὺς λέγοντες· πορευθῶμεν καὶ διαθώμεθα διαθήκην μετὰ τῶν ἐθνῶν τῶν κύκλῳ ἡμῶν, ὅτι ἀφ᾿ ἧς ἐχωρίσθημεν ἀπ᾿ αὐτῶν, εὗρεν ἡμᾶς κακὰ πολλά.

I dopade se reč (ova) u očima njihovim.

καὶ ἠγαθύνθη ὁ λόγος ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτῶν,

I pokazaše se voljni neki iz naroda (Judejskog), i otidoše caru, i on im dade vlast da čine običaje neznabožaca.

καὶ προεθυμήθησάν τινες ἀπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ ἐπορεύθησαν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν ποιῆσαι τὰ δικαιώματα τῶν ἐθνῶν.

I načiniše u Jerusalimu gimnasion (učilište i stadion) po običajima neznabožaca.

καὶ ᾠκοδόμησαν γυμνάσιον ἐν Ἱεροσολύμοις κατὰ τὰ νόμιμα τῶν ἐθνῶν

I učiniše sebi neobrezanja (άκροβνστίας - prepraviše obrezanje), i odstupiše od Zaveta Svetoga, i podjarmiše se neznabošcima, i prodadoše se da čine zlo

καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς ἀκροβυστίας καὶ ἀπέστησαν ἀπὸ διαθήκης ἁγίας καὶ ἐζευγίσθησαν τοῖς ἔθνεσι καὶ ἐπράθησαν τοῦ ποιῆσαι τὸ πονηρόν.

I kad se utvrdi carstvo Antiohovo, namisli on da se zacari i nad zemljom Egipatskom, da bi carovao nad dvama carstvima.

Καὶ ἡτοιμάσθη ἡ βασιλεία ἐναντίον Ἀντιόχου, καὶ ὑπέβαλε βασιλεῦσαι τῆς Αἰγύπτου, ὅπως βασιλεύσῃ ἐπὶ τὰς δύο βασιλείας.

I uđe u Egipat sa silnom vojskom, sa bornim kolima i slonovima i sa konjicom i sa brodovljem mnogim.

καὶ εἰσῆλθεν εἰς Αἴγυπτον ἐν ὄχλῳ βαρεῖ, ἐν ἅρμασι καὶ ἐν ἐλέφασι καὶ ἐν ἱππεῦσι καὶ ἐν στόλῳ μεγάλῳ

I započe rat protiv Ptolomeja (VI Filomitora) cara Egipatskog; i uplaši se Ptolomej od lica njegovog i pobeže, i pade mnogo (nasmrt) ranjenih.

καὶ συνεστήσαντο πόλεμον πρὸς Πτολεμαῖον βασιλέα Αἰγύπτου· καὶ ἐνετράπη Πτολεμαῖος ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ καὶ ἔφυγε, καὶ ἔπεσον τραυματίαι πολλοί.

I zauze (Antioh) utvrđene gradove u zemlji Egipatskoj, i uze plen zemlje Egipta.

καὶ κατελάβοντο τὰς πόλεις τὰς ὀχυρὰς ἐν γῇ Αἰγύπτῳ, καὶ ἔλαβε τὰ σκῦλα γῆς Αἰγύπτου.

I pošto porazi Egipat, vrati se Antioh, godine sto četrdeset treće.* I krete protiv Izrailja, i pope se u Jerusalim sa silnom vojskom.

καὶ ἐπέστρεψεν Ἀντίοχος μετὰ τὸ πατάξαι Αἴγυπτον ἐν τῷ ἑκατοστῷ καὶ τεσσαρακοστῷ καὶ τρίτῳ ἔτει καὶ ἀνέβη ἐπὶ Ἰσραὴλ καὶ ἀνέβη εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐν ὄχλῳ βαρεῖ.

I uđe u Svetinju (Hrama) sa gordošću, i zapleni zlatni žrtvenik kadioni, i svećnjak svetlosti, i sve sasude Hrama;

καὶ εἰσῆλθον εἰς τὸ ἁγίασμα ἐν ὑπερηφανίᾳ καὶ ἔλαβε τὸ θυσιαστήριον τὸ χρυσοῦν καὶ τὴν λυχνίαν τοῦ φωτὸς καὶ πάντα τὰ σκεύη αὐτῆς

I trpezu hlebova predloženja, i sudove za žrtve izliva vina, i putire, i zlatne kadionice, i zavesu, i vence, i zlatne ukrase koji behu s lica Hrama, i sve ogoli (i odnese).

καὶ τὴν τράπεζαν τῆς προθέσεως καὶ τὰ σπονδεῖα καὶ τὰς φιάλας καὶ τὰς θυΐσκας τὰς χρυσᾶς καὶ τὸ καταπέτασμα καὶ τοὺς στεφάνους καὶ τὸν κόσμον τὸν χρυσοῦν τὸν κατὰ πρόσωπον τοῦ ναοῦ καὶ ἐλέπισε πάντα.

I uze srebro i zlato i sasude dragocene, i pokupi tajne riznice, koje nađe.

καὶ ἔλαβε τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον καὶ τὰ σκεύη τὰ ἐπιθυμητὰ καὶ ἔλαβε τοὺς θησαυροὺς τοὺς ἀποκρύφους, οὓς εὗρε·

I uzevši sve to, vrati se u svoju zemlju. I učini oskvrnjenje ubistvom, i govoraše veliku gordost (bogohulstvo).

καὶ λαβὼν πάντα ἀπῆλθεν εἰς τὴν γῆν αὐτοῦ. καὶ ἐποίησε φονοκτονίαν καὶ ἐλάλησεν ὑπερηφανίαν μεγάλην.

I bi veliki plač u Izrailju u svakom mestu njihovom.

καὶ ἐγένετο πένθος μέγα ἐπὶ Ἰσραὴλ ἐν παντὶ τόπῳ αὐτῶν.

I uzdisahu načelnici i starci, devojke i mladići razboleše se, i izmeni se lepota ženska.

καὶ ἐστέναξαν ἄρχοντες καὶ πρεσβύτεροι, παρθένοι καὶ νεανίσκοι ἠσθένησαν, καὶ τὸ κάλλος τῶν γυναικῶν ἠλλοιώθη.

Svaki ženik uze na se plač, i nevesta u bračnoj odaji posta ožalošćena.

πᾶς νυμφίος ἀνέλαβε θρῆνον, καὶ καθημένη ἐν παστῷ ἐγένετο ἐν πένθει.

I potrese se zemlja (od žalosti) na stanovnike njene, i sav dom Jakovljev odenu se u sramotu.

καὶ ἐσείσθη ἡ γῆ ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας αὐτήν, καὶ πᾶς ὁ οἶκος Ἰακὼβ ἐνεδύσατο αἰσχύνην.

I posle dve godine dana, posla car načelnika za porez u gradove Judine, i on dođe u Jerusalim sa velikom vojskom.

Καὶ μετὰ δύο ἔτη ἡμερῶν ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς ἄρχοντα φορολογίας εἰς τὰς πόλεις Ἰούδα, καὶ ἦλθεν εἰς Ἱερουσαλὴμ ἐν ὄχλῳ βαρεῖ.

I govoraše im s lukavošću reči o miru, i poverovaše mu. I napade iznenada na Grad, i udari ga velikom ranom, i pogubi mnogi narod iz Izrailja.

καὶ ἐλάλησεν αὐτοῖς λόγους εἰρηνικοὺς ἐν δόλῳ, καὶ ἐνεπίστευσαν αὐτῷ. καὶ ἐπέπεσεν ἐπὶ τὴν πόλιν ἐξάπινα καὶ ἐπάταξεν αὐτὴν πληγὴν μεγάλην καὶ ἀπώλεσε λαὸν πολὺν ἐξ Ἰσραήλ.

I uze plen iz Grada, i zapali ga ognjem, i sruši kuće njegove i zidove oko njega.

καὶ ἔλαβε τὰ σκῦλα τῆς πόλεως καὶ ἐνεπύρισεν αὐτὴν πυρὶ καὶ καθεῖλε τοὺς οἴκους αὐτῆς καὶ τὰ τείχη αὐτῆς κύκλῳ.

I zarobi žene i decu; i razdeliše među sobom stoku.

καὶ ᾐχμαλώτευσαν τὰς γυναῖκας καὶ τὰ τέκνα, καὶ τὰ κτήνη ἐκληρονόμησαν.

I obzidaše (Antiohovi ljudi) grad Davidov sa velikim i jakim zidom i s utvrđenim kulama, i postade im tvrđava (Akra - akropolj, vrhograd).

καὶ ᾠκοδόμησαν τὴν πόλιν Δαυὶδ τείχει μεγάλῳ καὶ ἰσχυρῷ, πύργοις ὀχυροῖς, καὶ ἐγένετο αὐτοῖς εἰς ἄκραν.

I postavite onde narod grehovni, ljude bezakone, koji se osiliše u njemu.

καὶ ἔθηκαν ἐκεῖ ἔθνος ἁμαρτωλόν, ἄνδρας παρανόμους, καὶ ἐνίσχυσαν ἐν αὐτῇ.

I nagomilaše oružja i hrane, i sabravši plen iz Jerusalima položiše tamo, i beše (to) velika zamka (Izrailju).

καὶ παρέθεντο ὅπλα καὶ τροφὰς καὶ συναγαγόντες τὰ σκῦλα Ἱερουσαλὴμ ἀπέθεντο ἐκεῖ, καὶ ἐγένοντο εἰς μεγάλην παγίδα.

I postade (ta tvrđava) zaseda Svetinji (Hrama) i stalni zli protivnik (διάβολον - klevetnik) Izrailju.

καὶ ἐγένετο εἰς ἔνεδρον τῷ ἁγιάσματι καὶ εἰς διάβολον πονηρὸν τῷ Ἰσραὴλ διαπαντός.

I proliše krv nevinih oko Svetinje, i oskrnaviše Svetinju.

καὶ ἐξέχεαν αἷμα ἀθῷον κύκλῳ τοῦ ἁγιάσματος καὶ ἐμόλυναν τὸ ἁγίασμα.

I pobegoše stanovnici Jerusalima zbog njih, i postade stan tuđincima; i posta (Grad) tuđinac svojemu porodu, i deca njegova napustiše ga.

καὶ ἔφυγον οἱ κάτοικοι Ἱερουσαλὴμ δι᾿ αὐτούς, καὶ ἐγένετο κατοικία ἀλλοτρίων· καὶ ἐγένετο ἀλλοτρία τοῖς γενήμασιν αὐτῆς, καὶ τὰ τέκνα αὐτῆς ἐγκατέλιπον αὐτήν.

Svetinja njegova opuste kao pustinja, praznici njegovi pretvorite se u žalost, subote njegove u posramljenje, čast njegova u poniženje.

τὸ ἁγίασμα αὐτῆς ἠρημώθη ὡς ἔρημος, αἱ ἑορταὶ αὐτῆς ἐστράφησαν εἰς πένθος, τὰ σάββατα αὐτῆς εἰς ὀνειδισμόν, ἡ τιμὴ αὐτῆς εἰς ἐξουδένωσιν.

Kao (ranije) slava njegova, umnoži se (sada) sramota njegova, i veličina njegova pretvori se u žalost.

κατὰ τὴν δόξαν αὐτῆς ἐπληθύνθη ἡ ἀτιμία αὐτῆς, καὶ τὸ ὕψος αὐτῆς ἐστράφη εἰς πένθος.

I napisa car Antioh (IV Epifan) proglas svemu carstvu svome: da svi budu jedan narod (είναι πάντας εις λαό ν ε να).

Καὶ ἔγραψεν ὁ βασιλεὺς Ἀντίοχος πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ εἷναι πάντας εἰς λαὸν ἕνα

I da svaki napusti svoje zakone (τα νόμιμα - običaje). I pokoriše se svi narodi po reči carevoj.

καὶ ἐγκαταλιπεῖν ἕκαστον τὰ νόμιμα αὐτοῦ. καὶ ἐπεδέξατο πάντα τὰ ἔθνη κατὰ τὸν λόγον τοῦ βασιλέως.

I mnogi se iz Izrailja saglasiše sa njegovim (idolo)služenjem (τη λατρεία) i prineše žrtve idolima i oskrnaviše subotu.

καὶ πολλοὶ ἀπὸ Ἰσραὴλ εὐδόκησαν τῇ λατρείᾳ αὐτοῦ καὶ ἔθυσαν τοῖς εἰδώλοις καὶ ἐβεβήλωσαν τὸ σάββατον.

I posla car knjige rukama glasnika u Jerusalim i u gradove Judine da (svi) sleduju običajima tuđinaca zemlje (Judine);

καὶ ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς βιβλία ἐν χειρὶ ἀγγέλων εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ τὰς πόλεις Ἰούδα πορευθῆναι ὀπίσω νομίμων ἀλλοτρίων τῆς γῆς

I da se zabrane svespaljenice, i žrtve, i žrtve izliva vina u Svetinji, i da se oskrnave subote i praznici;

καὶ κωλῦσαι ὁλοκαυτώματα καὶ θυσίαν καὶ σπονδὴν ἐκ τοῦ ἁγιάσματος καὶ βεβηλῶσαι σάββατα καὶ ἑορτὰς

I da se uprlja Svetinja i sveti (sveštenstvo i narod).

καὶ μιᾶναι ἁγίασμα καὶ ἁγίους,

Da se podignu oltari i hramovi i idolišta, i da se prinose žrtve svinjske i od nečistih životinja.

καὶ οἰκοδομῆσαι βωμοὺς καὶ τεμένη καὶ εἰδωλεῖα καὶ θύειν ὕεια καὶ κτήνη κοινὰ

I da ostavljaju sinove svoje neobrezane, i da uprljaju duše svoje u svemu nečistome i skvernome.

καὶ ἀφιέναι τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀπεριτμήτους, βδελύξαι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐν παντὶ ἀκαθάρτῳ καὶ βεβηλώσει,

Da bi (tako) zaboravili Zakon i izmenili sve uredbe (δικαιώματα - zapovesti Božije).

ὥστε ἐπιλαθέσθαι τοῦ νόμου καὶ ἀλλάξαι πάντα τὰ δικαιώματα·

I ako neko ne bi postupio po reči carevoj, biće pogubljen.

καὶ ὃς ἂν μὴ ποιήσῃ κατὰ τὸ ρῆμα τοῦ βασιλέως, ἀποθανεῖται.

Po svim tim rečima (pitanjima) napisa svemu carstvu svome, i postavi nadzornike nad svim narodom; i zapovedi gradovima Judinim da prinose žrtve (idolima) od grada do grada.

κατὰ πάντας τοὺς λόγους τούτους ἔγραψε πάσῃ τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ καὶ ἐποίησεν ἐπισκόπους ἐπὶ πάντα τὸν λαὸν καὶ ἐνετείλατο ταῖς πόλεσιν Ἰούδα θυσιάζειν κατὰ πόλιν καὶ πόλιν.

I pridružiše se od naroda (Judejskog) k njima mnogi, svaki koji napušta Zakon. I učiniše zla (velika) u zemlji.

καὶ συνηθροίσθησαν ἀπὸ τοῦ λαοῦ πρὸς αὐτοὺς πολλοί, πᾶς ὁ ἐγκαταλιπὼν τὸν νόμον, καὶ ἐποίησαν κακὰ ἐν τῇ γῇ

I primoraše Izrailj da se skriva u svakom zbegu njihovom.

καὶ ἔθεντο τὸν Ἰσραὴλ ἐν κρύφοις ἐν παντὶ φυγαδευτηρίῳ αὐτῶν.

I petnaestoga dana Hasaleva (Kisleva meseca), godine sto četrdeset pete* podigoše gnusobu opustošenja nad Žrtvenikom, i u gradovima Judinim unaokolo podigoše oltare (idolima).

καὶ τῇ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ Χασελεῦ τῷ πέμπτῳ καὶ τεσσαρακοστῷ καὶ ἑκατοστῷ ἔτει ᾠκοδόμησαν βδέλυγμα ἐρημώσεως ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον καὶ ἐν πόλεσιν Ἰούδα κύκλῳ ᾠκοδόμησαν βωμούς·

I na vratima kuća i po trgovima pališe tamjan (idolima).

καὶ ἐπὶ τῶν θυρῶν τῶν οἰκιῶν καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἐθυμίων.

I knjige Zakona, koje nađoše, pocepaše i spališe na vatri.

καὶ τὰ βιβλία τοῦ νόμου, ἃ εὗρον, ἐνεπύρισαν πυρὶ κατασχίσαντες.

I gde nalažahu kod nekoga Knjigu Zaveta, i ako se neko držaše Zakona, odluka careva ga je ubijala.

καὶ ὅπου εὑρίσκετο παρά τινι βιβλίον διαθήκης, καὶ εἴ τις συνευδόκει τῷ νόμῳ, τὸ σύγκριμα τοῦ βασιλέως ἐθανάτου αὐτόν.

U svome nasilju činjahu tako Izrailju, svima koje nalažahu iz meseca u mesec po gradovima.

ἐν ἰσχύϊ αὐτῶν ἐποίουν οὕτως τῷ Ἰσραὴλ τοῖς εὑρισκομένοις ἐν παντὶ μηνὶ καὶ μηνὶ ἐν ταῖς πόλεσι.

I dvadeset petoga u mesecu prinošahu žrtve na oltaru (idolskom), koji beše podignut na Žrtveniku.

καὶ τῇ πέμπτῃ καὶ εἰκάδι τοῦ μηνὸς θυσιάζοντες ἐπὶ τὸν βωμόν, ὃς ἦν ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου.

I žene koje obrezivahu decu svoju, pobiše po naredbi (carevoj);

καὶ τὰς γυναῖκας τὰς περιτετμηκυίας τὰ τέκνα αὐτῶν ἐθανάτωσαν κατὰ τὸ πρόσταγμα

I vešahu decu (mrtvu) o vratove njihove, i kuće njihove pljačkahu, i izvršioce obrezanja pobiše.

καὶ ἐκρέμασαν τὰ βρέφη ἐκ τῶν τραχήλων αὐτῶν, καὶ τοὺς οἴκους αὐτῶν προενόμευσαν καὶ τοὺς περιτετμηκότας αὐτοὺς ἐθανάτωσαν.

I (uza sve to) mnogi u Izrailju osnažiše se i utvrdiše u sebi da ne jedu od nečistih (životinja),

καὶ πολλοὶ ἐν Ἰσραὴλ ἐκραταιώθησαν καὶ ὠχυρώθησαν ἐν ἑαυτοῖς τοῦ μὴ φαγεῖν κοινὰ

I izabraše (rađe) da umru da se ne bi opoganili jelima (idolskim) i da ne oskrnave Zavet sveti; i umreše (tako).

καὶ ἐπελέξαντο ἀποθανεῖν, ἵνα μὴ μιανθῶσι τοῖς βρώμασι καὶ μὴ βεβηλώσωσι διαθήκην ἁγίαν, καὶ ἀπέθανον.

I beše gnjev (Božji) vrlo veliki na Izrailju.

καὶ ἐγένετο ὀργὴ μεγάλη ἐπὶ Ἰσραὴλ σφόδρα.